Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres’in görev süresinin 31 Aralık’ta sona erecek olması nedeniyle yürütülen halef belirleme sürecinde, Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi arasında uzlaşma sağlanamadı. Yedi adayın tamamı en az bir daimi üyeden olumsuz oy alırken, Kosta Rikalı Rebeca Grynspan dokuz olumlu oyla yarışın ilk sırasında yer aldı.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde 16 Ekim Cuma günü kapalı kapılar ardında gerçekleştirilen oylama, kurumun yeni genel sekreterini belirleme sürecinde görüş ayrılıkları olduğunu gösterdi.

Le Monde'un AFP'ye dayandırdığı haberine göre, Çin, ABD, Fransa, Birleşik Krallık ve Rusya'dan oluşan beş daimi üyenin her biri, adaylardan en az birine olumsuz oy verdi. Böylece dört kadın ve üç erkekten oluşan yedi aday arasında büyük güçlerin üzerinde uzlaşabildiği bir isim çıkmadı.

77 yaşındaki Portekizli Antonio Guterres, BM Genel Sekreterliği görevindeki ikinci beş yıllık dönemini 31 Aralık 2026'da tamamlayacak.

Oylamada beş daimi üyenin tutumu belirleyici oldu

Güvenlik Konseyi'nin 15 üyesinin katıldığı oylamada, her aday için destekleme, desteklememe veya görüş bildirmeme seçenekleri kullanıldı.

Henüz bağlayıcı olmayan oylamada, seçim sürecinde ilk kez veto yetkisine sahip beş daimi üyenin oyları diğer üyelerinkinden ayrı gösterildi. Böylece adayların hangi ölçüde daimi üyelerin desteğini alabildiği de ortaya çıktı. Hangi daimi üyenin hangi adaya karşı oy kullandığı ise açıklanmadı.

BM Genel Sekreteri'nin belirlenebilmesi için Güvenlik Konseyi'nin tavsiyesi ve ardından Genel Kurul'un atama kararı gerekiyor. Konseyin beş daimi üyesinden herhangi birinin veto yetkisini kullanması, adayın seçilmesini engelleyebiliyor.

Rebeca Grynspan dokuz olumlu oyla ilk sırada

BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı'nın (UNCTAD) başkanlığını yürütmüş olan 70 yaşındaki Kosta Rikalı Rebeca Grynspan, dokuz olumlu oyla yarıştaki liderliğini korudu. Grynspan beş olumsuz oy aldı. Bu oyların ikisi Güvenlik Konseyi'nin daimi üyelerince verildi. Bir üye ise görüş bildirmedi.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı, 65 yaşındaki Arjantinli Rafael Grossi sekiz olumlu, altı olumsuz ve bir çekimser oyla ikinci sıraya yerleşti.

Grossi'ye verilen olumsuz oyların ikisi de daimi üyeler tarafından verildi.

Guyana'nın eski Dışişleri Bakanı, 53 yaşındaki Carolyn Rodrigues-Birkett de sekiz olumlu, altı olumsuz ve bir çekimser oy aldı.

BM'nin çocuklar ve silahlı çatışmalar konusundaki eski özel temsilcisi, 76 yaşındaki Ugandalı Olara Otunnu ise dört olumlu, on olumsuz ve bir çekimser oy elde etti.

Diğer adaylardan Senegal'in eski Cumhurbaşkanı Macky Sall beş olumlu ve on olumsuz oy alırken, Ekvador'un eski Dışişleri ve Savunma Bakanı Maria Fernanda Espinosa üç olumlu, dokuz olumsuz ve üç çekimser oy aldı.

Ekvadorlu diplomat Ivonne A-Baki ise bir olumlu ve 14 olumsuz oyla listenin son sırasında kaldı.

Yeni adaylar arasında iki ismin adı geçiyor

Yedi adaydan hiçbirinin gerekli uzlaşmayı sağlayamaması, yeni isimlerin yarışa katılması olasılığını güçlendirdi.

AFP, diplomatik kaynakların, 1996 yılında Kofi Annan'ın seçilmesinden bir gün önce aday olarak ortaya çıkmasını, BM Genel Sekreterliği seçimlerinde son anda yaşanabilecek değişimlere örnek gösterdiğini bildirdi.

Yeni adaylar arasında adı geçen isimlerden biri, Donald Trump tarafından oluşturulan Barış Konseyi'nin Gazze Yüksek Temsilcisi Bulgar Nikolay Mladenov.

Bir diğer isim ise Birleşik Arap Emirlikleri'nin siyasi işlerden sorumlu Bakan Yardımcısı Lana Nusseibeh.

ABD, yeni genel sekreterden bütçe ve barışı koruma reformu bekliyor

ABD'nin BM Daimi Temsilcisi Mike Waltz, oylama öncesinde yaptığı açıklamada, ülkelerin yeni adaylar göstermesinin egemenlik hakları kapsamında olduğunu belirtti.

Washington yönetiminin yeni genel sekreterden beklentilerini de açıklayan Waltz, BM'nin barışı koruma operasyonlarının ve bütçe sisteminin yeniden düzenlenmesi gerektiğini vurguladı.

Waltz, bürokrasinin azaltılmasını, idari giderlerin düşürülmesini ve mali disiplinin güçlendirilmesini istedi.

BM tarihinde ilk kez bir kadın genel sekreter seçilebilir

BM Genel Sekreterliği için yürütülen yarışta coğrafi temsil ve cinsiyet eşitliği de önemli tartışma başlıkları arasında yer alıyor.

Her zaman uygulanmamakla birlikte, coğrafi rotasyon geleneği çerçevesinde Latin Amerika ülkeleri bu dönemde genel sekreterlik görevinin kendi bölgelerinden bir isme verilmesini talep ediyor.

Çok sayıda ülke ise BM'nin kuruluşundan bu yana ilk kez bir kadının genel sekreter olarak seçilmesini destekliyor.

ABD temsilcisi Waltz, bölgesel rotasyon beklentisini anladıklarını ve en uygun adayın kadın olmasından memnuniyet duyacaklarını belirtirken, Washington açısından temel ölçütün adayın göreve uygunluğu olduğunu ifade etti.

Guterres: Her geçen gün durum biraz daha kötüleşiyor

Yeni genel sekreterin belirlenmesi süreci, BM'nin ciddi mali sorunlar, uluslararası çatışmalar ve çok taraflı diplomasiye duyulan güvenin zayıflamasıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde yürütülüyor.

Özellikle ABD gibi geçmişte çok taraflı uluslararası sistemin başlıca destekçileri arasında yer alan ülkelerin tutumları, BM'nin etkinliğine ilişkin tartışmaları derinleştiriyor.

Dünyada silahlı çatışmaların çoğalması ve kurumun yaşadığı mali sıkıntılar da yeni genel sekreterin karşılaşacağı temel sorunlar arasında bulunuyor.

Antonio Guterres, eylül ayında yaptığı değerlendirmede dünyadaki gelişmelerin giderek kötüleştiğini belirterek, hiçbir alanda iyileşme görmediğini ifade etmişti. Guterres, uluslararası krizler karşısında kendisini güçsüz hissettiğini de dile getirmişti.

Kaynak: Le Monde / AFP