Sırbistan'da Kasım 2024'te yaşanan bir tren istasyonu faciasının ardından başlayan öğrenci protestoları, iki yıl içinde ülkenin siyasi dengelerini değiştiren bir harekete dönüştü. Öğrencilerin öncülüğünde oluşturulan Öğrenci Listesi, 25 Ekim Pazar günü yapılan parlamento seçimlerinde Aleksandar Vučić'in Sırp İlerleme Partisi'ni (SNS) yenilgiye uğrattı.

CNN'in analizine göre, uzun yıllardır Sırbistan siyasetinde belirleyici olan Vučić'in seçim yenilgisi, Doğu Avrupa'da otoriter yönetimlere karşı gelişen toplumsal hareketlerin son örneklerinden biri oldu.

Hareketin başarısında, iki yıl boyunca sürdürülen disiplinli örgütlenme, şiddetten uzak durulması, farklı toplumsal kesimlerle dayanışma kurulması ve protestoların büyük kentlerden ülkenin küçük yerleşimlerine taşınması etkili oldu.

Her şey Novi Sad'daki facianın ardından başladı

Öğrenci hareketinin başlangıç noktası, Kasım 2024'te Sırbistan'ın kuzeyindeki Novi Sad kentinde bulunan tren istasyonunun beton sundurmasının çökmesi oldu. İkisi çocuk 15 kişinin yaşamını yitirdiği facia, inşaat güvenliği, yolsuzluk ve kamu yönetiminin hesap verebilirliği konularında büyük tepki yarattı.

Öğrenciler, yaşamını yitirenleri anmak için her cuma, sundurmanın çöktüğü saat olan 11.52'de 15 dakikalık sessizlik eylemleri düzenlemeye başladı.

Polisin öğrenci eylemlerine sert müdahaleleri protestoların büyümesine yol açtı. Mart 2025'te başkent Belgrad'da düzenlenen gösterilere 300 binden fazla kişi katıldı.

Başlangıçta facianın sorumlularının hesap vermesini isteyen öğrenciler, zamanla taleplerini bağımsız yargı, özgür medya, adil seçimler ve demokratik kurumların güçlendirilmesini kapsayacak biçimde genişletti.

Öğrenciler 100 kilometre yürüyerek küçük kentlere ve köylere ulaştı

Hareketin dikkat çeken özelliklerinden biri, öğrencilerin protestoları üniversite kampüslerinin dışına taşıması oldu.

Ocak 2025'te Belgrad'dan yola çıkan öğrenciler, Novi Sad Üniversitesi'ndeki arkadaşlarının üç köprüyü kapatma eylemine katılmak için yaklaşık 100 kilometre yürüdü. Ülkenin farklı bölgelerinde gerçekleştirilen uzun yürüyüşler, protestocuların küçük kentlerde ve köylerde yaşayan insanlarla doğrudan iletişim kurmasını sağladı. 

CNN'in analizinde, bu yöntemin hükümetin medya üzerindeki kontrolü nedeniyle öğrenci hareketinin taleplerinden haberdar olmayan kesimlere ulaşılmasında önemli rol oynadığı belirtildi.

Varşova merkezli Doğu Araştırmaları Merkezi'nden Marta Szpala, hareketin ayırt edici özelliklerinden birinin dini, etnik ve bölgesel farklılıkları aşan toplumsal dayanışma olduğunu vurguladı.

Müslüman ve Boşnak öğrencilerin dini kimliklerine saygı gösterilerek harekete dahil edilmesi, protestoların toplumun farklı kesimlerine yayılmasına katkıda bulundu.

Lidersizlik belirli kişilerin hedef alınmasını engelledi

Sırbistan'daki öğrenci hareketi, geleneksel siyasi partilerden farklı bir örgütlenme modeli benimsedi.

Journal of Democracy dergisinde yayımlanan ve Breza Race Maksimovic ile Srdja Popovic tarafından kaleme alınan değerlendirmeye göre, öğrenciler lojistik, güvenlik, hukuki yardım ve dijital iletişim alanlarında çalışma grupları oluşturdu.

Bilgi teknolojileri öğrencileri güvenli iletişim ve koordinasyon için şifreli platformlar geliştirirken, hukuk öğrencileri ve avukatlar gözaltına alınan protestoculara destek sağlamak üzere bir hukuki yardım ağı kurdu.

Hareketin kararları, öğrencilerin katıldığı toplantılarda önerilerin tartışılması ve oylanması yoluyla alındı.

Merkezi bir liderliğin bulunmaması, yetkililerin hareketi belirli kişileri hedef alarak zayıflatmasını güçleştirdi. Ancak CNN'in analizinde, protestolar sırasında avantaj sağlayan bu yatay örgütlenme modelinin ülke yönetimine geçişte zorluk yaratabileceğine dikkat çekildi.

Öğrenci hareketi seçim zaferine dönüştü

İki yıl boyunca sokaklarda sürdürülen mücadele, Öğrenci Listesi'nin oluşturulmasıyla seçim siyasetine taşındı.

25 Ekim'de yapılan parlamento seçimlerinde Öğrenci Listesi, Vučić'in Sırp İlerleme Partisi karşısında beklenmedik bir zafer elde etti. Vučić seçim yenilgisini kabul etti.

Öğrenci Listesi'nin adayları arasında akademisyenler, hukukçular, sporcular, çiftçiler ve sanatçılar yer aldı. Adayların önemli bölümünün kamu yönetimi deneyiminin bulunmaması, yeni dönemin başlıca sorunlarından biri olarak değerlendiriliyor.

Vučić'in yenilgisi Orbán'ın siyasi sonuyla karşılaştırıldı

CNN, Sırbistan'daki gelişmeler ile Macaristan'da Viktor Orbán'ın 2026 yılında yaşadığı seçim yenilgisi arasında benzerlikler bulunduğuna dikkat çekti.

Her iki liderin de on yılı aşkın süre iktidarda kaldığı, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yakın ilişkiler geliştirdiği ve medya ile ekonomik kurumlar üzerindeki etkilerini artırdığı belirtildi.

Analizde, Vučić'in anayasal olarak yeniden cumhurbaşkanı adayı olmasının önündeki engeller nedeniyle başbakanlık görevine geçmeyi değerlendirdiği ve Sırp milliyetçiliğini siyasi söyleminin merkezinde tuttuğu aktarıldı.

Sırbistan'daki öğrenci hareketi, 2014 yılında Ukrayna'da dönemin Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç'in iktidardan uzaklaşmasıyla sonuçlanan protestolarla da karşılaştırıldı.

CNN'e göre, her iki hareketin ortak noktaları arasında yolsuzlukla mücadele, devlet yönetiminde şeffaflık ve Avrupa'yla bütünleşme talepleri bulunuyor.

Avrupa Birliği'nden reformlara destek mesajı

Öğrenci Listesi'nin seçim zaferinin ardından Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 26 Ekim Pazartesi günü yeni siyasi hareketi kutladı.

Von der Leyen, Avrupa Birliği'nin hukukun üstünlüğü, medya özgürlüğü, yolsuzlukla mücadele ve güçlü demokratik kurumlar oluşturulmasına yönelik reformları desteklemeye hazır olduğunu açıkladı.

Kaynak: CNN