Savaşlar ve iklim değişikliğinin etkileri dünyanın en önemli ticaret yollarında aynı anda hissedilmeye başladı. Panama Kanalı’ndan Ren Nehri’ne, Kızıldeniz’den Karadeniz’e kadar önemli güzergâhlarda nakliye maliyetleri rekor seviyelere yükselirken, artan taşıma maliyetlerinin tüketici fiyatlarına yansımasından endişe ediliyor.

Financial Times’ın (FT) haberine göre, savaşların yol açtığı güzergâh değişiklikleri ile Avrupa ve Latin Amerika’da uzun süren kuraklıkların neden olduğu düşük su seviyeleri, küresel tedarik zincirleri üzerindeki baskıyı artırıyor.

Navlun fiyatları rekor kırdı

Fiyatlandırma kuruluşu Argus’un verileri, Panama Kanalı, Ren Nehri, Kızıldeniz ve Karadeniz dahil dünyanın önemli taşımacılık güzergâhlarında navlun fiyatlarının rekor seviyelere çıktığını gösteriyor.

Belçika merkezli denizcilik şirketi CMB Tech’in CEO’su Alexander Saverys, nakliye fiyatlarındaki mevcut yükselişi “benzeri görülmemiş” bir gelişme olarak değerlendiriyor. Saverys’e göre fabrikalar üretimi durdurmak veya ihtiyaç duydukları ürünleri dünyanın daha pahalı bölgelerinden tedarik etmek zorunda kalabilir.

Hürmüz Boğazı'nın neredeyse kapanması dünyayı etkiliyor

Küresel deniz taşımacılığındaki baskının merkezlerinden biri Orta Doğu. Bölgede devam eden çatışmalar, Hürmüz Boğazı’nı deniz taşımacılığına neredeyse kapatmış durumda. Bu gelişmenin etkileri Körfez ülkelerinin çok ötesine uzanıyor. Gemilerin alternatif enerji kaynaklarına ulaşabilmek amacıyla güzergâh değiştirmesi, dünya genelindeki taşımacılık piyasalarını etkiliyor.

Hürmüz Boğazı’nın önemi enerji ticaretindeki ağırlığından kaynaklanıyor. Daha önce dünya petrol ve gazının yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan taşınıyordu.

Körfez’den Asya’ya petrol taşımanın maliyeti rekor kırdı

Orta Doğu’daki güvenlik riskleri tanker taşımacılığının maliyetini de keskin biçimde yükseltti. Argus verilerine göre Körfez’den Asya’ya petrol taşımanın maliyeti 10 Ağustos’ta varil başına 15,22 dolara çıktı. Bu rakam, Argus’un söz konusu navlun fiyatlarını izlemeye başladığı 2005 yılından bu yana kaydedilmiş en yüksek rakam.

Haberde, Babülmendep Boğazı’ndan geçmeye çalışan Suudi Arabistan bağlantılı tankerlere yönelik saldırı tehdidinin de fiyat artışında etkili olduğu aktarılıyor.

Karadeniz’den Akdeniz’e petrol taşıyan tankerlerin navlun fiyatları da en az 2005’ten bu yana görülen en yüksek seviyelere çıktı.

Argus: Covid ve Rusya yaptırımlarından daha büyük bir aksama

Argus’un Avrupa navlun fiyatlandırma biriminin başındaki John Ollett, mevcut gelişmelerin büyüklüğünü Covid-19 pandemisi ve Rusya’ya uygulanan yaptırımlarla karşılaştırıyor.

Ollett’e göre küresel taşımacılık piyasasında yaşananlar, kayıtlardaki en büyük aksamayı oluşturuyor ve hem Covid pandemisinin hem de Rusya yaptırımlarının yarattığı etkileri geride bırakıyor.

Öte yandan deniz taşımacılığını zorlayan tek unsur savaş değil. İklim ve hava koşullarındaki değişimler de dünyanın diğer tarafındaki kritik ticaret güzergâhlarını etkiliyor.

Panama Kanalı’nda geçiş sırası için 2,5 milyon dolar

Panama Kanalı’nda düşen su seviyeleri ve yoğun gemi trafiği geçiş fiyatlarını rekor seviyelere çıkardı.

Su seviyelerindeki düşüşte yoğun El Niño hava sisteminin etkisi bulunuyor. Aynı zamanda Orta Doğu’daki çatışmaların neden olduğu küresel güzergâh değişiklikleri de kanaldaki trafiği artırıyor.

Panama Kanalı’ndan geçmek isteyen tek bir geminin geçiş sırası için ödenen bedel milyonlarca dolara ulaştı. Ağustosta bu bedel Panamax gemilerinde ortalama 1,1 milyon dolar, daha büyük Neopanamax gemilerinde ise 2,5 milyon dolar olarak kaydedildi.

Bu rakamlar, Argus’un kayıt tutmaya başlamasından bu yana görülen en yüksek seviyeler. Dolayısıyla Orta Doğu’daki savaşın yarattığı etki binlerce kilometre uzaktaki Panama Kanalı’nda bile hissediliyor.

Avrupa’da kuraklık Ren Nehri'ni vurdu

Benzer bir sorun Avrupa’nın en önemli iç su yollarından Ren Nehri’nde yaşanıyor. Avrupa genelindeki kuraklıklar, Almanya’nın ağır sanayisinin taşımacılığında kritik öneme sahip Ren Nehri’ndeki su seviyelerini tehlikeli ölçüde düşürdü.

Düşük su seviyesi gemilerin taşıyabileceği yük miktarını sınırlarken taşıma maliyetlerini yükseltiyor. Ren üzerinden Köln, Duisburg, Frankfurt ve Karlsruhe’ye yük taşıyan mavnaların navlun fiyatları 2012’den bu yana görülen en yüksek seviyelere ulaştı.

Böylece savaşların etkilediği deniz yollarındaki sorunlara, Avrupa’nın sanayi merkezlerini besleyen nehir taşımacılığındaki iklim kaynaklı sorunlar da ekleniyor.

Konteyner taşımacılığında fiyatlar yüzde 234 arttı

Artan navlun maliyetleri tankerlerle sınırlı kalmıyor; konteyner taşımacılığında da fiyatlar hızla yükseliyor.

Verilere göre Uzak Doğu’dan ABD’nin doğu kıyısına yapılan konteyner taşımacılığında ortalama spot navlun fiyatları bir yıl öncesine göre yüzde 234 yükseldi. 40 feet'lik [12,19 m uzunluğunda, 2,44 m genişliğinde ve 2,59 m yüksekliğinde] bir konteynerin ortalama taşıma maliyeti 10 bin 249 dolara çıktı.

Küresel taşımacılık piyasasını analiz eden Xeneta’nın baş analisti Peter Sand’e göre Orta Doğu’daki savaşın yarattığı kesinti artık geçici olmaktan çıkarak daha derin ve yapısal bir soruna dönüşüyor. Sand, sorunun kısa zamanda ortadan kalkmasını beklemiyor.

Artan nakliye maliyetlerini tüketici ödeyecek

Nakliye maliyetlerindeki artışın yalnızca gemicilik şirketleri veya yük sahipleri tarafından karşılanması beklenmiyor. Xeneta’dan Peter Sand, artan maliyetlerin tedarik zinciri boyunca aktarılacağına dikkat çekiyor. Sonuçta yükselen navlun maliyetinin faturasını birilerinin ödemesi gerekiyor.

Sand’e göre özellikle kâr marjı düşük ürünlerde maliyet artışının bir bölümü tüketicilerin üzerine kalabilir. Bu da küresel nakliye maliyetlerindeki yükselişin zamanla perakende fiyatlarına yansıması riskini gündeme getiriyor.

İran’ın Hürmüz üzerindeki gücü yeni bir tartışma başlattı

FT haberinin dikkat çektiği bir başka gelişme ise kritik ticaret yollarının jeopolitik güç aracı haline gelmesi. İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinde oluşturduğu baskı, küresel ticaret açısından hayati öneme sahip dar geçitlerin kırılganlığına ilişkin kaygıları artırdı.

İran, Umman ile Hürmüz Boğazı konusunda bir anlaşma müzakere ediyor. Görüşülen seçenekler arasında gemilerin geçiş için ödeme yapmasını içeren bir düzenleme de bulunabilir. Gemi brokerliği şirketi Braemar’ın araştırma direktörü Henry Curra’ya göre kritik deniz geçitlerinin önemi giderek artıyor.

Curra, daha küçük ülkelerin giderek çok kutuplu hale gelen dünyada küresel ticaret üzerinde sahip oldukları orantısız siyasi ve ekonomik gücün farkına varmaya başladıklarını belirtiyor.

Uzun vadeli tanker kiraları 2008 rekorlarına yaklaştı

Küresel nakliye maliyetlerindeki yükseliş, uzun vadeli gemi kiralama fiyatlarını da etkiliyor. Curra’ya göre tankerlerin uzun vadeli kiralama fiyatları 2008 yazında kaydedilen tüm zamanların rekor seviyelerine ulaştı veya bu seviyelere çok yaklaştı.

Bu durum, taşımacılık sektöründeki fiyat baskısının yalnızca kısa süreli piyasa hareketlerinden kaynaklanmadığına ilişkin işaretlerden biri olarak kabul ediliyor.

Kaynak: FT