ABD Başkanı Donald Trump, yükselen akaryakıt fiyatlarını düşürmek amacıyla Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile dizel yakıt tedariki konusunda anlaşmaya vardığını açıkladı. 

Washington, anlaşmanın hemen ardından Rus dizeline yönelik yaptırımları nisana kadar kaldırdı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, kararın Rusya'nın savaşını finanse etmesine yardımcı olacağını savunurken uzmanlar, açıklanan miktarların küresel talep karşısında sınırlı kalacağına dikkat çekti.

ABD Başkanı Donald Trump, 9 Ekim Cuma günü Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı görüşmenin ardından Rusya'dan dizel yakıt ithalatına başlanacağını duyurdu.

The New York Times'ın haberine göre Trump'ın açıklamasından dakikalar sonra ABD Hazine Bakanlığı, Rus dizelinin küresel piyasalara sunulabilmesi amacıyla yaptırımların kaldırıldığını açıkladı. Rus enerji üreticilerine nisan ayına kadar dizel satışı yapmalarına olanak tanıyan genel lisans verildi.

ABD, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından Moskova'nın savaşı finanse etme kapasitesini sınırlamak amacıyla Rus enerji ihracatına yaptırımlar uygulamıştı.

Yeni karar, Washington'ın Rusya'ya yönelik enerji yaptırımlarını gevşetme politikasının son adımı oldu.

Trump: Rusya milyonlarca ton dizel sağlayacak

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Putin'in önümüzdeki aylarda milyonlarca ton dizel yakıt göndermeyi kabul ettiğini belirtti. ABD Başkanı'na göre anlaşma kapsamında Rusya, Amerikan ve küresel piyasalara derhal 300 bin tonun üzerinde dizel sağlayacak. Kasım ayında 500 bin ton, ardından 1 milyon tonluk ek sevkiyat yapılacak.

Trump, Rus rafinerilerinin durumuna bağlı olarak kısa süre içinde 3 milyon tonluk ilave tedarikin de mümkün olacağını söyledi.

Beyaz Saray'da gazetecilere konuşan Trump, Putin'e teşekkür ederek Rusya'dan dizel temin etmekten memnuniyet duyduklarını ifade etti.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak da devlet haber ajansı TASS'a yaptığı açıklamada sevkiyat miktarlarını doğruladı.

Novak, Rusya'nın ekim ayında 300 bin ton, kasımda 500 bin ton ve aralıkta 1 milyon ton dizel ihraç etmeye hazır olduğunu belirtti. Gelecekte ihracatın ayda 3 milyon tona ulaşabileceğini söyledi.

Rusya kendi ülkesinde yakıt sıkıntısı yaşıyor

Rusya, son yılların en ağır benzin krizlerinden biriyle karşı karşıya bulunuyor. Moskova ve ülkenin diğer bölgelerindeki çok sayıda akaryakıt istasyonu talebi karşılamakta güçlük çekiyor.

Ukrayna'nın Rus petrol rafinerilerine ve yakıt altyapısına yönelik saldırıları üretimi olumsuz etkilerken Moskova yönetimi, geçen hafta dizel ihracatı yasağını ekim ayı sonuna kadar uzatmıştı.
Bununla birlikte Rusya'nın iç piyasasında dizel fazlası bulunuyor. Başbakan Yardımcısı Novak, yeni ihracat taahhütlerine rağmen ülkenin kendi yakıt ihtiyacını karşılayabileceğini savundu.

ABD Dış İlişkiler Konseyi (Council on Foreign Relations) kıdemli araştırmacısı Edward Fishman, Rusya'nın Trump'ın açıkladığı miktarlarda dizel sağlayabileceğinden kuşku duyduğunu belirtti.

Fishman, Rusya'nın ihracat yasağını Ukrayna saldırılarının rafineri üretimini düşürmesi ve iç piyasada yakıt kısıtlamalarını gerekli hâle getirmesi nedeniyle uyguladığını hatırlattı. Uzman, Putin'in açıklamalarını transatlantik ittifak içinde yeni ayrılıklar yaratmayı amaçlayan, yerine getirilmesi güç vaatler olarak değerlendirdi.

Zelenski: “Bu, Putin'in savaşını finanse ediyor”

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Rus dizeline yönelik anlaşmaya tepki gösterdi.

Ukraynalı müzakerecilerin savaşı sona erdirmeye yönelik görüşmeler için Florida'da ABD yetkilileriyle bir araya geldiği sırada konuşan Zelenski, anlaşmanın Putin'in savaş çabalarına kaynak sağlayacağını söyledi.

Zelenski, kararın Rusya'ya savaşı daha saldırgan biçimde sürdürme kapasitesi kazandıracağını savundu. Trump ise Zelenski'nin eleştirilerine önem vermedi.

Küresel dizel talebi karşısında sınırlı miktar

Uzmanlara göre Rusya'nın vaat ettiği miktarların tamamını ihraç etmesi durumunda bile anlaşmanın küresel dizel piyasasına etkisi sınırlı kalabilir. Dünyada kamyonlar, gemiler, otobüsler, tarım makineleri ve elektrik jeneratörlerinde kullanılan dizel ve benzeri yakıtlardan günde yaklaşık 30 milyon varil tüketiliyor.

Washington merkezli enerji araştırma şirketi ClearView Energy Partners'ın Genel Müdürü Kevin Book'un hesaplamasına göre anlaşma, Rusya'nın ekim ayında günlük yaklaşık 72 bin varil, kasımda 124 bin varil, sonraki aylarda ise 240 bin ile 720 bin varil arasında dizel ihraç etmesi anlamına gelebilir.

Karşılaştırma yapmak gerekirse Rusya, 2025'in son üç ayında günde yaklaşık 800 bin varil dizel ihraç etmişti. Book, yeni tedarikin fiyatlar üzerinde bir miktar etkisi olabileceğini ancak piyasadaki eksik arzı telafi edecek büyüklükte olmadığını belirtti.

ABD'de dizel fiyatları bir yılda yüzde 70'in üzerinde arttı

Amerikan Otomobil Birliği'nin (AAA) verilerine göre ABD'de dizelin galon fiyatı 9 Ekim Cuma günü ortalama 6,28 dolara ulaştı. Bir yıl önce 3,68 dolar olan fiyat, yaklaşık yüzde 70,7 arttı.
Dizelin ulusal ortalama fiyatı 22 Eylül'de 6,53 dolarla zirveye çıkmıştı.

Artan fiyatlar, kasım ayında yapılacak Kongre ara seçimleri öncesinde Trump ve Cumhuriyetçi adaylar üzerinde siyasi baskı oluşturuyor. Özellikle Iowa, Kansas ve Nebraska gibi tarımsal üretimin yoğun olduğu eyaletlerde çiftçilerin dizele bağımlılığı, fiyat artışlarını önemli bir seçim gündemine dönüştürdü.

Trump'ın önceki önlemleri sonuç vermedi

Trump, geçen ay çiftçilerin, kamyon taşımacılarının ve işletmelerin maliyetlerini düşürmek amacıyla ABD'nin dizel ihracatını yasaklamayı önermişti. Petrol ve doğal gaz sektörü temsilcileri ise ihracat yasağının tüketicilere rahatlama sağlamayacağını, küresel yakıt kıtlığına ve daha yüksek fiyatlara yol açabileceğini savundu.

Trump, pazartesi günü Nebraska eyaletinin Grand Island kentinde düzenlediği seçim mitinginde de tarım makineleri gibi karayolu dışında kullanılan araçlara yönelik, federal yakıt vergisinden muaf kırmızı boyalı dizelin kullanımını genişleten bir başkanlık kararnamesi imzaladı.

Petrol sektörü uzmanları, bu önlemin de dizel fiyatları üzerinde çok sınırlı etkisi olacağını belirtti. ABD eski başkanı Joe Biden yönetiminde ekonomi politikaları üzerinde çalışmış olan Groundwork Collaborative Başkan Yardımcısı Alex Jacquez, söz konusu önlemleri aralık ayına kadar fiyatlarda küçük bir rahatlama sağlamayı amaçlayan geçici çözümler olarak nitelendirdi.

ABD dünyanın en büyük dizel tedarikçisi

ABD, günlük yaklaşık 8 milyon varillik deniz yoluyla gerçekleştirilen küresel dizel ticaretinin yüzde 20'sini karşılayarak dünyanın en büyük dizel tedarikçisi konumunda bulunuyor.

Küresel talebin artmasıyla ABD'nin dizel ihracatı son aylarda günlük 1,6 milyon varile kadar çıkarak rekor seviyelere ulaştı. ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a karşı başlattığı savaştan önce bu miktar günlük ortalama 1,1 milyon varildi.

Rusya ile ekonomik ilişkilerde yeni dönem

Rus dizeline yönelik yaptırımların kaldırılması, Trump yönetiminin enerji fiyatlarını düşürmek amacıyla Moskova'ya uyguladığı ekonomik kısıtlamaları gevşetmesinin son örneğini oluşturuyor.

İran savaşının başlangıcında ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, denizde taşınmakta olan Rus petrolüne yönelik yaptırımları kaldırmış ve bunun küresel piyasalara yüz milyonlarca varil ham petrol kazandıracağını savunmuştu.

Yeni dizel anlaşması ise ABD Kongresi'nin Rusya'nın Ukrayna savaşını finanse etmesini zorlaştırmayı amaçlayan yasayı kabul etmesinden yaklaşık bir ay sonra duyuruldu.

Söz konusu yasa, Rus petrolü veya doğal gazının en büyük beş alıcısı arasında bulunan Çin ve Hindistan gibi ülkelere yüzde 100'e kadar gümrük vergisi uygulanmasına olanak tanıyor. Bununla birlikte belirli koşullarda yaptırım uygulamama konusunda başkana takdir yetkisi veriyor.

Trump yönetiminin Rusya ile ekonomik anlaşmalara yaklaşımı da değişmiş görünüyor. Daha önce Putin'in savaşın sona ermesi için çatışmaları durdurması gerektiğini savunan yönetim, artık savaş devam ederken de ticari anlaşmalar yapmaya açık olduğunu gösteriyor.

Geçen ay ABD'nin Ukrayna barış görüşmelerini yürüten temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Putin ile yaptırım altındaki Rus enerji devi Lukoil'in uluslararası varlıklarının satın alınmasına yönelik bir girişimi de görüştü.

ABD yönetimi, hükümete söz konusu varlıklarda pay sağlayacak anlaşmanın Amerikan vergi mükelleflerine yarar sağlayacağını ve enerji fiyatlarını düşüreceğini savunuyor.

Ancak RAND Corporation'dan Rusya uzmanı Samuel Charap, ABD'nin elindeki pazarlık gücünü savaşın sona ermesi dışındaki hedefler için kullanmasının, Washington'ın genel müzakere gücünü zayıflatacağı uyarısında bulundu.

Uzmanlara göre Putin, ABD'nin düşük enerji fiyatlarından elde etmeyi umduğu ekonomik kazanımları, Washington'ın Ukrayna savaşını sona erdirme çabalarını ikinci plana itmek için kullanabilir.

Kaynak: The New York Times