Polonya'da 2015 yılından bu yana devam eden Anayasa Mahkemesi krizi, 30 Ekim Cuma günü yaşanan gelişmelerle yeni bir aşamaya girdi.

Mahkeme başkanının görevden uzaklaştırıldığının duyurulması, güvenlik güçlerinin mahkeme binasına konuşlandırılması ve tarafların birbirlerinin yetkilerini tanımaması, ülkede ciddi bir siyasi ve kurumsal krize yol açtı.

Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, krize çözüm bulmak amacıyla iktidar ve muhalefet partilerinin temsilcilerini acil görüşmeye çağırdı.

Cumhurbaşkanlığı Kabine Başkanı Paweł Szefernaker, cumartesi sabahı erken saatlerde Anayasa Mahkemesi önünde Nawrocki'nin açıklamasını okudu.

Nawrocki, Polonya'nın iç güvenliğine yönelik bir tehdit bulunduğunu belirterek, parlamentoda temsil edilen siyasi güçlerin katılımıyla acil istişareler başlatacağını duyurdu.

Mahkemenin bütçesi üzerindeki anlaşmazlık krizi tırmandırdı

Anayasa Mahkemesi'nin bütçesinin oylanamamasıyla ortaya çıkan yeni çıkmazın ardından cuma günü gelişmeler hızlanmıştı. Çevik kuvvet polisi, mahkeme binasına erişimi kontrol altına almak amacıyla bölgeye konuşlandırıldı.

Aynı gün Adalet Bakanı ve Başsavcı, milliyetçi Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) döneminde atanan Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Święczkowski'nin dokunulmazlığının kaldırılmasını talep etti.

Parlamentodaki mevcut çoğunluk tarafından seçilen yargıç Anna Korwin-Piotrowska ise Święczkowski'nin görevden uzaklaştırıldığını ve mahkeme başkanlığına geçici olarak vekâlet edeceğini açıkladı.Ancak mahkemenin mevcut yönetimi bu kararı tanımadı.

Anayasa Mahkemesi yönetimi: “Bu bir darbe”

Anna Korwin-Piotrowska, mahkeme başkanının görevden uzaklaştırılmasını hukuk devletinin yeniden tesis edilmesi gerekliliğiyle savundu.

Korwin-Piotrowska, modern Avrupa'da demokratik bir devletin vatandaşların hak ve özgürlüklerini güvence altına alan bir anayasa mahkemesi olmadan işleyemeyeceğini söyledi.

Buna karşılık Anayasa Mahkemesi'nin mevcut yönetimi, Święczkowski'nin görevden ayrıldığı yönündeki açıklamaları reddetti.

Mahkemenin X hesabından yapılan açıklamada yaşananlar “darbe” olarak nitelendirildi.

Cuma gecesinden cumartesi sabahına kadar mahkemenin yönetiminin kimde olduğu konusunda belirsizlik devam etti.

Tusk: “Hukuk devletini yeniden tesis etmek görevimiz”

Başbakan Donald Tusk, hükümetin attığı adımları savunarak PiS'in iktidarda bulunduğu yıllarda hukuk devletinin zarar gördüğünü ileri sürdü.

Tusk, yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: “Hukuk devletini yeniden tesis etmek bizim görevimizdir. PiS yönetimindeki yıllarca süren hukuksuzluğun ardından bu zor, bazen sancılı ve kararlı adımlar gerektiren bir süreçtir. Başka bir yol yok.”

Tusk'ın liderliğindeki merkez koalisyon, 2023 yılında iktidara gelmesinden bu yana PiS döneminde gerçekleştirilen yargı reformlarını değiştirmeye çalışıyor.
Ancak hükümetin girişimleri, Cumhurbaşkanlığı ile Anayasa Mahkemesi'nin mevcut yönetiminin direnciyle karşılaşıyor.

Krizin kökeni 2015 yılına dayanıyor

Polonya'daki Anayasa Mahkemesi krizi, PiS'in 2015 yılında iktidara gelmesinin ardından yapılan tartışmalı yargıç atamalarıyla başladı.

PiS hükümeti, Anayasa Mahkemesi'ne siyasi bağlantıları nedeniyle tartışma yaratan yargıçlar atadı.

Avrupa Birliği kurumları, mahkemenin siyasi iktidardan yeterince bağımsız olmadığı yönünde eleştirilerde bulundu.

2015-2023 yılları arasında Polonya hükümeti ile Avrupa Birliği arasında yargı bağımsızlığı ve hukuk devletinin üstünlüğü konularında uzun süreli anlaşmazlıklar yaşandı.

Avrupa Konseyi eski Başkanı Donald Tusk, 2023 yılında yeniden iktidara geldiğinde yargı sistemindeki sorunları çözme sözü verdi.

Bununla birlikte parlamentonun seçtiği bazı yeni Anayasa Mahkemesi yargıçlarının yeminleri Cumhurbaşkanı Nawrocki tarafından kabul edilmedi. Böylece hükümetin mahkemenin yapısını değiştirme girişimleri sonuçsuz kaldı.

Cumhurbaşkanı Afrika ziyaretini yarıda keserek ülkeye döndü

Anayasa Mahkemesi'ndeki gelişmeler yaşanırken Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Gençlik Olimpiyat Oyunları'nın açılışına katılmak üzere Senegal'e giden uçakta bulunuyordu.

Krizin tırmandığı haberini almasının ardından uçağını geri döndürerek Varşova'ya dönen Nawrocki, cuma akşamı Anayasa Mahkemesi'ne gitti.

Cumhurbaşkanı, yaşanan gelişmelerin ardından ülkenin iç güvenliğinin tehdit altında olduğunu belirterek iktidar ve muhalefet temsilcilerini 31 Ekim Cumartesi günü acil görüşmelere davet etti.

Kaynak: Le Monde / AFP