Pekin, ABD’yi küresel finans düzenini bozmakla suçlayarak, Çin’in hak ve çıkarlarını korumak için “gerekli tüm önlemleri” alacağını açıkladı.

Çin, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in pazartesi günü İran’ın “her ekonomik can damarını kesmeyi” hedefleyen yeni yaptırım planını açıklamasının ardından açıklama yaptı.

ABD’nin 60’tan fazla kişi, şirket ve gemiyi hedef alan yeni yaptırım listesinde Hong Kong ve Çin ana karasından bir düzineden fazla küçük şirket bulunurken, Çin finans sisteminin büyük kuruluşlarının liste dışında bırakılması dikkat çekti.

Çin: Gerekli tüm önlemleri alacağız

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, salı günü düzenlenen basın toplantısında Washington’ın kararına tepki göstererek, Çin’in “kendi hak ve çıkarlarını kararlılıkla korumak için gerekli tüm önlemleri alacağını” söyledi.

Çin devlet medyasındaki tepki ise daha sertti. China News tarafından yayımlanan bir karikatürde, ABD’nin yaptırım politikasını “bağımlılık” olarak nitelendirmek amacıyla Özgürlük Heykeli, kolunda iğneler bulunan bir uyuşturucu kullanıcısı şeklinde tasvir edildi.

İran petrolünün en büyük müşterisi Çin

Çin, uzun süredir ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarına rağmen İran petrolü satın almaya devam ediyor. Aynı zamanda Tahran ekonomisi ve askeri kapasitesi açısından önem taşıyan ham madde ve teknolojinin de önemli tedarikçilerinden biri konumunda.

Enerji veri şirketi Kpler'in verilerine göre Çin, 2026 yılında şu ana kadar İran'dan günde yaklaşık 1,2 milyon varil petrol aldı. Çin’in İran’dan aldığı petrol miktarı, geçen yılın aynı dönemine göre çok hafif bir düşüş gösterdi.

İran petrolünün bir bölümü ise gemilerde ve Malakka Boğazı, Güney Çin Denizi ile Çin limanları çevresindeki depolama tesislerinde tutuluyor.

Çin'in devlet kontrolündeki üç büyük petrol şirketi, Batılı bankalarla kapsamlı ilişkileri nedeniyle İran petrolünden uzak dururken, ülkede küçüklüklerinden ötürü “teapot” (çaydanlık) olarak adlandırılan özel rafineriler indirimli İran petrolünün başlıca alıcıları haline geldi.

Bu şirketlerin uluslararası finans sistemiyle bağlantılarının daha sınırlı olması, Washington'ın dolar üzerinden yaptırım uygulamasını da zorlaştırıyor. İran ile yapılan işlemlerin önemli bölümünün Çin yuanı veya kripto varlıklarla gerçekleştirildiği değerlendiriliyor.

İran petrolünü gizlemek için karmaşık yöntemler

İran petrolünün Çin'e ulaştırılmasında Batı yaptırımlarını aşmaya yönelik giderek daha karmaşık yöntemlerin kullanıldığı belirtiliyor.

New York Times’ın haberine göre İran'dan çıkan petrol sıklıkla Malezya açıklarına taşınıyor ve burada gemiden gemiye aktarıldıktan sonra Çin limanlarına gönderiliyor. Gemilerin konumlarını gizleme yöntemlerini geliştirmesi nedeniyle güncel petrol miktarlarının kesin olarak belirlenmesi de giderek zorlaşıyor.

ABD, nisan ayında İran petrolü satın alan bazı özel Çin rafinerilerini yaptırım listesine almıştı. Bunların arasında İran'ın en büyük müşterilerinden biri olan Hengli Petrochemical Refinery de bulunuyordu. ABD makamları şirketin İran Devrim Muhafızları ile bağlantılı kaynaklardan milyarlarca dolarlık İran ham petrolü satın aldığını belirtmişti.

Şi Cinping-Trump görüşmesi 

Gerilimin zamanlaması da dikkat çekiyor. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in gelecek ay ABD'ye giderek ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmesi bekleniyor. Görüşmelerin iki ülke arasındaki ekonomik ve siyasi ilişkilerin istikrara kavuşturulmasına yönelik müzakerelerin devamı niteliğinde olması öngörülüyor.

Çin, geçen yıl ABD ile ilişkilerdeki yumuşama kapsamında nadir toprak elementlerinin ihracatına yönelik bazı kontrolleri bir yıllığına ertelemişti. Bu sürenin, Şi-Trump görüşmesinden birkaç hafta sonra sona ermesi bekleniyor.

Dolayısıyla Washington’ın İran yaptırımlarını Çin’in büyük finans kuruluşlarını da kapsayacak şekilde genişletmesi, Pekin’in kritik mineraller ve tedarik zincirleri üzerinden karşılık verme ihtimali nedeniyle Trump yönetimi açısından önemli bir risk taşıyor.

Haberin tamamını New York Times’dan okuyabilirsiniz.