ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran’ı küresel ekonomiden koparmayı hedefleyen “Operation Economic Outcast” (Ekonomik Tecrit Operasyonu) adı verilen yeni ekonomik kampanyanın ayrıntılarını açıkladı. Bessent, dünya genelinde 60’tan fazla kişi, kuruluş ve geminin yaptırım kapsamına alınacağını, yaptırımların önümüzdeki haftalarda dalgalar halinde genişletileceğini söyledi.

İran Dini Lideri Askeri Danışmanı Muhsin Rezai ise ABD öncülüğündeki ekonomik kampanyaya destek veren ülkelerin tutumunun “savaş eylemi” olarak değerlendirileceğini belirterek, baskının sürmesi halinde Basra Körfezi’nden “tek bir damla petrol” ihraç edilmeyeceğini duyurdu.

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, yaklaşık altı aydır devam eden savaşın ardından İran üzerindeki ekonomik baskıyı daha da artıracak yeni planın ana hatlarını açıkladı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, pazartesi günü yaptığı açıklamada İran’ı küresel ekonomiden daha fazla izole etmeyi amaçlayan yeni kampanyaya “Operation Economic Outcast” adını verdiklerini duyurdu.

Bessent, daha önce Financial Times’ta yayımlanan görüş yazısında İran’a karşı yürütülen mücadelenin “son aşamaya” girdiğini savunmuş ve Washington’ın yeni hamlesini “ekonomik D-Day” olarak nitelendirmişti.

[D-Day, 6 Haziran 1944’te Müttefik kuvvetlerin Nazi Almanyası’na karşı Normandiya kıyılarına gerçekleştirdiği ve İkinci Dünya Savaşı’nın seyrini değiştiren büyük çıkarma harekâtıdır.]

Bessent, FT’de planı “bir düşmana karşı bugüne kadar seferber edilmiş en büyük mali saldırı” olarak tanımlarken, ABD’nin amacının İran yönetimini ayakta tutan ekonomik bağlantıları tamamen kesmek olduğunu belirtmişti.

60’tan fazla kişi, kuruluş ve gemiye yaptırım

New York Times’ın Bessent’in açıklamasından canlı aktardığına göre ABD Hazine Bakanlığı, İran’ın nükleer ve füze teknolojisi tedarik etmesine olanak sağladığı ileri sürülen dünya genelindeki 60’tan fazla kişi, kuruluş ve gemiye yaptırım uygulayacak.

Bessent ayrıca dijital varlıklar, teknoloji, altın, havacılık ve deniz taşımacılığı alanlarında İran’a yönelik ek yaptırımlar getirileceğini açıkladı.

Yeni yaptırımların önümüzdeki haftalarda “dalgalar halinde” açıklanacağını belirten Bessent, bu hafta sonuna kadar büyük bir finans kuruluşunun da yaptırım kapsamına alınacağını söyledi.

Bessent, İran ekonomisini finanse eden gelir akışlarını kesmek için “zero leakage” (sıfır sızıntı) yaklaşımının uygulanacağını belirterek, ABD Hazine Bakanlığı’nın İran üzerindeki ekonomik baskıyı daha da artıracağını söyledi.

Bessent: “Amerika ile İran arasında karar vermeliler”

Yeni kampanyanın en dikkat çekici yönlerinden biri ise Washington’ın baskıyı İran’ın ötesine taşıyarak Tahran’la ekonomik ilişkilerini sürdüren ülke, şirket ve finans kuruluşlarını da hedef almaya hazırlanması oldu.

Bessent, dünya liderlerinin “Amerika ile İran arasında bir karar vermeleri” gerektiğini söyledi. ABD Başkanı Donald Trump’ın yeni ekonomik baskı kampanyası konusunda bazı dünya liderleriyle görüştüğünü açıklayan Bessent, hangi liderlerin arandığı konusunda ise “isim vermeyeceğini” belirtti.

İran’la ticari ilişkilerini sürdüren ülkelere de uyarıda bulunan Bessent, İran yönetimine ekonomik olarak bağlananların “zayıflayan bir rejimin izolasyonunu paylaşmayı beklemeleri gerektiğini” söyledi.

Çin bankaları soruldu: “Hiç kimse ABD yaptırımlarının erişiminin dışında değil”

İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin, yeni kampanyanın ne ölçüde uygulanabileceğine ilişkin en önemli soru işaretlerinden birini oluşturuyor.

Bessent’e, İran petrol satışlarından kaynaklanan işlemleri gerçekleştirdiği bilinen Çin bankalarına yaptırım uygulanıp uygulanmayacağı soruldu. Çin’in adını doğrudan anmayan Bessent, “Hiç kimse ABD yaptırımlarının erişiminin dışında değildir” dedi.

Bessent bununla birlikte ülkelerle ilişki kurmanın en iyi yolunun “sessiz diplomasi” olduğunu söyledi.

ABD’nin İran ekonomisini daha fazla izole etmeye çalışırken enerji fiyatlarını yükseltmeden ve İran petrolünün en büyük alıcısı Çin’le gerilimi daha da tırmandırmadan ne kadar ileri gidebileceği ise belirsizliğini koruyor.

İran’la ticaret yapanlar da hedefte

Bessent’in FT’de yayımlanan yazısı da yeni ekonomik kampanyanın önemli ölçüde İran’ın dış dünyayla kalan ticari ve finansal bağlantılarına yöneltileceğinin işaretlerini vermişti.

ABD Hazine Bakanı; İran petrolünü satın alan ve taşıyanları, İran’ın para akışını döviz büroları ve serbest ticaret bölgeleri üzerinden kolaylaştıranları, İran uçuşlarına izin verenleri, gemi sicili hizmeti sağlayanları ve bankaların yasa dışı kullanımına göz yumduğunu ileri sürdüğü ülkeleri hedef göstermişti.

Bessent, İran’la mali ve ticari bağlantılarını kesen ülkelerin küresel sermayeye erişimlerini güçlendireceğini savunurken, Tahran’ın ekonomik bağlantılarını sürdürmesine yardımcı olan ülke ve kuruluşların İran’ın ekonomik izolasyonunu paylaşabileceği uyarısında bulunmuştu.

Bu yaklaşım, yeni önlemlerin İran’la ticaret yapan üçüncü ülke ve şirketlere yönelik ikincil yaptırımların ağırlaştırılması anlamına gelebileceğine işaret ediyor.

İran: “Başarısız olduğu kanıtlanmış yöntemleri tekrarlıyorlar”

İranlı yetkililer ise ABD’nin yeni ekonomik kampanyasına meydan okuyan açıklamalarla karşılık verdi.

New York Times’ın aktardığına göre İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bağhay, pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada Trump yönetiminin geçmişte “başarısız olduğu kanıtlanmış yöntemleri tekrarladığını” söyledi.

Bessent konuşmaya başlamadan dakikalar önce İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf da Washington’ın girişimine tepki gösterdi.

Galibaf, ABD’nin diğer ülkelerle ekonomik ilişkilerini daha fazla sınırlandırabilecek ekonomik durumda olmadığını savunarak Washington’ın açıklamalarını “hamasi sözler” olarak nitelendirdi. Galibaf, İran’ın ticaret ortaklarının Tahran’a ABD’nin açıklamalarını dikkate almadıklarını ilettiklerini ileri sürdü.

Rezai: “Tek bir damla petrol ihraç edilmeyecek”

İran yönetiminden Washington’ın yeni ekonomik kampanyasına destek verecek üçüncü ülkelere yönelik daha sert bir uyarı da yapıldı.

İran Dini Lideri Askeri Danışmanı Muhsin Rezai, sosyal medyada yaptığı açıklamada, ABD öncülüğündeki ekonomik kampanyanın devam etmesi halinde Basra Körfezi’nden “tek bir damla petrol ihraç edilmeyeceğini” söyledi.

Rezai ayrıca İran’ın herhangi bir ülkenin ABD’nin İran halkına karşı yürüttüğü ekonomik savaşa katılımını veya desteğini “savaş eylemi” olarak değerlendireceğini belirtti.

Piyasaların ilk tepkisi sınırlı kaldı

Bessent’in sert açıklamalarına rağmen finans piyasalarının ilk tepkisi sınırlı kaldı. New York Times’ın canlı aktarımına göre büyük hisse senedi endekslerinde önemli bir hareket görülmezken, uzun vadeli tahvil getirileri de gün içinde düşüşünü sürdürdü.

Bessent’in açıklamalarında yatırımcıların tepki vermesini gerektirecek fazla yeni unsur bulunmaması nedeniyle finans piyasalarının tepkisi oldukça sınırlı kaldı. Başlıca hisse senedi endeksleri fazla değişmezken gün içinde hafif ekside seyretti; uzun vadeli tahvil getirileri de geriledi. Petrol fiyatları da düşüşünü sürdürdü. Uluslararası gösterge Brent petrol yüzde 2’nin üzerinde değer kaybederek Bessent’in açıklamaları öncesindeki seviyenin bir miktar altına indi.

İran ekonomisini daha ne kadar sıkıştırabilir?

Washington’ın yeni ekonomik kampanyasının ne ölçüde etkili olabileceği konusunda ise soru işaretleri bulunuyor.

İran yaklaşık 50 yıldır çeşitli ABD yaptırımları altında. Eski ABD diplomatı Alan Eyre de NPR’ye yaptığı değerlendirmede yaptırım uygulanabilecek kolay ve zor hedeflerin büyük ölçüde zaten kullanıldığını savundu.

Yeni stratejinin önündeki en önemli sorunlardan biri, Washington’ın İran’la ekonomik ilişkilerini sürdüren ülkeler üzerinde ikincil yaptırımları ne ölçüde uygulamaya hazır olduğu.

Özellikle İran petrolünün en büyük alıcısı Çin’in bankaları ve şirketlerinin doğrudan hedef alınması, İran üzerindeki ekonomik baskıyı artırırken Washington ile Pekin arasındaki ekonomik gerilimi de tırmandırabilir.

ABD’nin ayrıca İran’ın petrol ihracatını daha sert biçimde engellemesinin küresel enerji arzını daraltarak petrol fiyatlarını yükseltme riski bulunuyor.

Kaynaklar: New York Times - Financial Times - NPR