Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile Kıbrıslı Rum lider Nikos Hristodulidis, 9 Kasım Pazartesi günü Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri'nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin Cuellar'ın ev sahipliğinde bir araya geldi. Lefkoşa'daki ara bölgede bulunan BM Misyon Şefi'nin konutunda saat 11.00'de başlayan üçlü görüşme yaklaşık 3 saat 15 dakika sürdü.

BM'nin adadaki en üst düzey yetkilisi Khassim Diagne'nin de hazır bulunduğu görüşmenin ardından iki lider ara bölgeden ayrılırken, Holguin ve BM Kıbrıs Barış Gücü Sözcüsü Alim Sıddık, ortak açıklamayı gazetecilerle paylaştı.

BM, olumlu bir atmosferde geçtiğini belirttiği görüşmede iki yeni geçiş noktasının açılması, iki toplumlu eğitim programının yeniden başlatılması, afetlere ortak müdahale mekanizması oluşturulması ve kültürel mirasın korunması konularında uzlaşı sağlandığını duyurdu.

Görüşmenin ardından Cumhurbaşkanlığı'nda basın toplantısı düzenleyen Erhürman ise güven yaratıcı önlemler konusunda bugüne kadar sonuçlandırılamayan başlıklara yönelik, yeni talepler içermeyen ve mevcut anlaşmazlıkları aşmayı amaçlayan “köprü kurucu” bir öneri paketi sunduklarını açıkladı.

Akıncılar-Limya ve Kampo-Gemikonağı geçiş noktaları açılacak

BM'nin ortak açıklamasında, liderlerin Akıncılar-Limya ve Kampo-Gemikonağı arasında iki yeni geçiş noktası açılması konusunda mutabakata vardıkları belirtildi. Diğer geçiş noktalarına ilişkin görüşmelerin ise devam edeceği kaydedildi.

Erhürman, basın toplantısında geçiş noktaları konusunda aşamalı öneriler sunduklarını anlattı. Öncelikle tüm geçiş noktalarının bir paket halinde açılmasını teklif ettiklerini, bunun mümkün olmaması halinde Haspolat ve Kampo-Gemikonağı geçiş noktalarının açılmasını gündeme getirdiklerini söyledi.

Son aşamada Akıncılar-Limya ve Kampo-Gemikonağı geçiş noktalarının açılmasını önerdiklerini belirten Erhürman, bugünkü görüşmede bu seçenek üzerinde uzlaşı sağlandığını açıkladı.

Diğer geçiş noktaları ile Pile'ye ulaşım konusunun, önümüzdeki haftalarda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in katılımıyla yapılması öngörülen yeni üçlü görüşmede ele alınacağını bildirdi.

Eğitim, afetlere müdahale ve kültürel miras konularında uzlaşı

BM açıklamasına göre, liderler iki toplumlu eğitim programı IMAGINE'ın, Eğitim Teknik Komitesi'nin gözetiminde ve komitenin belirleyeceği çerçevede yeniden başlatılması konusunda anlaştı.

Erhürman, programın başlangıçtaki yapısına döndürülmesini önerdiklerini belirterek, çocukların vatandaşlık bağından bağımsız olarak programa katılabilmesini amaçladıklarını söyledi.

Görüşmede, adada meydana gelebilecek afet ve acil durumlara ortak müdahale edilmesini sağlayacak bir mekanizma oluşturulması konusunda da uzlaşı sağlandı. Liderler, Kriz Yönetimi Teknik Komitesi'ni bu mekanizma üzerinde çalışmakla görevlendirme kararı aldı.

Kültürel miras alanında ise bazı Maronit kiliseleri ile bir Ermeni manastırının restorasyon çalışmalarının Kültürel Miras Teknik Komitesi aracılığıyla başlatılması konusunda anlaşmaya varıldı.

Erhürman, Kıbrıs Türk tarafının ilgili toplumlarla iş birliği içerisinde restorasyon çalışmalarını yürütmeye hazır olduğunu yineledi. Ayrıca iki tarafta bulunan ve karşı tarafa ait eski eserlerle ilgili bilgi, veri ve materyallerin paylaşılması önerisinin de kabul edildiğini açıkladı.

Çevre Teknik Komitesi tarafından tamamlanan üç projenin hayata geçirilmesi konusunda da uzlaşı sağlandığını belirtti.

Askeri mekanizma önerisi kabul görmedi ve EduBites’da henüz uzlaşı yok

Görüşmede sunulan bütün öneriler üzerinde anlaşma sağlanamadı.

Erhürman, iki tarafın askerlerinin ara bölgedeki sorunlar ve mayınlardan arındırma gibi konularda iş birliği yapmasını öngören askeri mekanizma önerisinin kabul görmediğini söyledi.

Eğitim Teknik Komitesi tarafından hazırlanan ve tamamlanma aşamasında bulunan EduBites çalışması konusunda da henüz uzlaşıya varılamadığını açıkladı.

Erhürman: Mütevazı ama ileriye doğru atılmış adımlar

2017 yılında Crans-Montana'daki müzakerelerin sonuçsuz kalmasından bu yana geçen dokuz yıllık dönemi “durgunluk” olarak nitelendiren Erhürman, bugünkü görüşmede varılan uzlaşıları bu dönemin ardından ileriye doğru atılmış adımlar olarak değerlendirdi.

Her şeyin tek bir toplantıda çözülmesini beklemediklerini belirten Erhürman, elde edilen sonuçların mütevazı olmakla birlikte önemli olduğunu ifade etti.

BM Genel Sekreteri'nin katılımıyla yapılması öngörülen yeni üçlü görüşmenin haftalar içerisinde gerçekleşmesini beklediklerini söyleyen Erhürman, henüz kesin bir tarih belirlenmediğini kaydetti.

Açıklanmayan öneri: Diplomasiye bir şans tanımak istiyorum

Erhürman, görüşmede sundukları öneriler arasında içeriğini şimdilik kamuoyuyla paylaşmak istemediği bir başka önerinin de bulunduğunu açıkladı.

Bu öneriyi Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik görüşmeler açısından önemli ve “oyun değiştirici” nitelikte gördüğünü belirten Erhürman, hemen kabul edilmesini beklemediklerini söyledi.

Önerinin ilk tepkiler üzerinden değerlendirilerek gündemden düşmesini istemediğini vurgulayan Erhürman, “Bu önerinin harcanmasını istemiyorum. Diplomasiye bir şans tanımak istiyorum” dedi.

Öneriyi karşı tarafa karşı siyasi üstünlük sağlamak amacıyla sunmadıklarını belirten Erhürman, şöyle devam etti:

“Bu öneriyi bu vesileyle bir gol atmış, öne geçmiş olmak amacıyla yapmadık. Üzerinde iyice düşünülürse gerçekten Kıbrıs sorunu ile ilgili görüşmelerde önemli bir değişim yaratma fırsatı tanıyacağını düşünüyorum.”

Siyasi eşitlik ve dönüşümlü başkanlık vurgusu

Basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Erhürman, siyasi eşitlik ve dönüşümlü başkanlık konularının müzakere metodolojisinin bir parçası olması gerektiği yönündeki görüşünü yineledi.

Siyasi eşitliğin, Kıbrıs sorununun bugüne kadar çözülememesindeki temel meselelerden biri olduğunu belirten Erhürman, dönüşümlü başkanlığın güvenlik ve garantiler gibi başka başlıklarla ilişkilendirilerek pazarlık konusu yapılmasını doğru bulmadığını söyledi.

Dönüşümlü başkanlığın, Kıbrıslı Türklerin kurulacak ortak yapıda belirli dönemlerde liderlik üstlenebilmesinin sembolik göstergesi olduğunu ifade eden Erhürman, bunun aynı zamanda Kıbrıslı Rum tarafının siyasi gücü ve adanın zenginliğini Kıbrıslı Türklerle paylaşmaya hazır olup olmadığını ortaya koyduğunu savundu.

“Çözümsüzlüğü çözüm olarak görmüyoruz”

Türkiye ile tam istişare içerisinde hareket ettiklerini vurgulayan Erhürman, amaçlarının yalnızca müzakereleri yeniden başlatmak olmadığını söyledi.

“Çözümsüzlüğü çözüm olarak görmüyoruz. Ancak bu defa farklı olmalı. Kıbrıs Rum tarafının, Kıbrıslı Türklerle adadaki gücü ve zenginliği paylaşmaya hazır olduğunu göstermesi gerekir” diyen Erhürman, müzakere olsun diye müzakere istemediklerini belirtti.

Hedeflerinin çözüme ulaşma ihtimali bulunan bir süreç başlatmak olduğunu vurgulayan Erhürman, geçmişte yaşanan sonuçsuz müzakere süreçlerinin tekrarlanmaması gerektiği mesajını verdi.

Antalya'da gayriresmî görüşme gerçekleşmeyecek

Erhürman, Antalya'da düzenlenecek bir etkinlik kapsamında Hristodulidis ile gayriresmî bir görüşme yapma olasılığına da değindi.

Kıbrıslı Rum lidere böyle bir görüşme önerdiğini belirten Erhürman, Hristodulidis'in programının yoğunluğu nedeniyle görüşmeye zaman ayıramayacağını bildirdiğini aktardı.

Erhürman, bundan sonraki diplomatik aşamanın BM Genel Sekreteri'nin katılımıyla yapılması öngörülen üçlü görüşme olacağını ifade etti.

Kaynaklar: UN Cyprus - AA - KKTC Cumhurbaşkanlığı