Microsoft’un kurucularından Bill Gates, bugün yayımladığı kapsamlı yazısında yapay zekanın yaratacağı dönüşümün “insanlık tarihinin en çalkantılı dönemlerinden biri” olacağını belirterek, hükümetlerin ve uluslararası kurumların bu dönüşüme hazırlanmakta geç kaldığı uyarısında bulundu. 

Gates, yapay zekanın insanlık için şimdiye kadar geliştirilmiş “en büyük eşitleyici” de “en büyük adaletsizlik kaynağı” da olabileceğini savundu. Yapay zekanın yaratacağı refahın toplumun tamamına yayılması için bugünden harekete geçilmesi gerektiğini belirten Gates, mevcut durumda liderlerin, uzmanların ve toplumların dönüşümün yaratacağı sorunlarla yeterince yüzleşmediğini ifade etti. 

“Bu kez gerçekten farklı”

Gates'e göre yapay zekayı geçmişteki sanayi ve teknoloji devrimleriyle karşılaştırmak yanıltıcı.

Kişisel bilgisayarların çalışma hayatını önemli ölçüde değiştirmesinin yaklaşık 20 yıl aldığını hatırlatan Gates, yapay zekanın ise insanların zaten kullandığı cihazlarda çalıştığına ve doğal dille iletişim kurduğuna dikkat çekti.

Gates'e göre temel farklardan biri de insanların yeni teknolojiye uyum sağlamasının gerekmediği ölçüde yapay zekanın insanlara uyum sağlayabilmesi. Sistemler, insanların eğitiminde kullanılan videoları izleyebiliyor ve mevcut verilerden öğrenebiliyor. 

“Birçok iş sonsuza kadar yok olacak”

Gates'in en çarpıcı uyarılarından biri istihdam konusunda. Yapay zekanın yaratacağı iş kayıplarının ekonomik durgunluk dönemlerindeki geçici işsizlikten farklı olacağını savunan Gates, özellikle giriş ve orta düzey işlerin risk altında olduğunu belirtti.

Satış, müşteri hizmetleri, yazılım mühendisliği ve hukuk destek hizmetlerinin ilk etkilenecek alanlar arasında bulunabileceğini kaydeden Gates; kredi başvurularının değerlendirilmesi, veri analizi ve hastaların önceliklendirilmesi gibi eğitimli çalışanlar tarafından yapılan görevlerin de giderek yapay zekaya geçebileceğini öngördü. 

Gates, dönüşümün yalnızca beyaz yakalıları etkilemeyeceğini düşünüyor. Robot teknolojisinin yapay zekanın gerisinde bulunmasına rağmen hızla geliştiğine dikkat çeken Gates, “akıllı” robotların on yılın sonuna kadar inşaat ve konaklama gibi sektörlerde bazı fiziksel işlerde insanlarla rekabet etmeye başlayacağını öngördü. Özellikle çevik robot teknolojilerindeki ileri çalışmaların büyük bölümünün Çin'de yapıldığını vurguladı. 

En büyük darbeyi gençler alabilir

Gates özellikle çalışma hayatına yeni girecek gençler konusunda endişeli.

Şirketlerin yapay zekayı kullanarak maliyetlerini düşürmesi halinde rakiplerinin de aynı teknolojileri benimsemek zorunda kalacağını belirten Gates, bunun giderek hızlanan bir dönüşüm yaratacağını savundu.

Gates'e göre gençler, giriş seviyesindeki işlerin azalacağı bir işgücü piyasasına adım atacak.

Asıl kırılmanın ise yapay zekanın neredeyse hatasız çalışmaya başlamasıyla gerçekleşeceğini belirten Gates, bu noktada şirketlerin insan denetimine ihtiyaç duymadan sistemleri çalıştırmak için güçlü ekonomik teşviklere sahip olacağını ifade etti. 

Bu durumun yalnızca iş piyasasını değil, ekonominin temel yapısını da sorgulatacağını belirten Gates, daha az insanın çalıştığı veya insanların daha az saat çalıştığı bir ekonomide gelir, çalışma ve ekonomik güvenlik kavramlarının yeniden düşünülmesi gerekeceğini savundu. 

Yapay zekanın üç büyük riski

Gates, yapay zeka çağındaki üç temel riski şöyle sıraladı:

1.    Birçok işin kalıcı olarak ortadan kalkması 
2.    İnsanların ve ileride yapay zeka sistemlerinin zarar verme kapasitesinin artması 
3.    Çocukların gelişiminin ve insanlar arasındaki ilişkilerin zarar görmesi 

Gates'e göre yapay zeka, sınırlı teknik bilgiye sahip suçluların bile bireylere, şirketlere ve devletlere yönelik saldırılar gerçekleştirmesini kolaylaştırabilecek.
Dolandırıcılık, dezenformasyon, deepfake içerikler ve gözetimin insanların günlük yaşamında en fazla hissedeceği tehditlerden olacağını belirten Gates, özellikle siber güvenlik alanındaki gelişmelerden endişeli olduğunu ifade etti. 

“Yapay zeka modellerinin kontrolünü kaybedebiliriz”

Gates'in uyarıları kötü niyetli insanların yapay zekayı kullanmasıyla sınırlı değil.

Yapay zeka sistemlerinin zaman zaman geliştiricilerinin amaçlamadığı biçimlerde hareket ettiğine dikkat çeken Gates, modeller güçlendikçe sistemlerin insanların çıkarlarına aykırı davranmaya başlayabileceği ve kontrolün kaybedilmesi ihtimalinin ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu. 

Çocuklar ve yapay zeka arkadaşlığına dikkat çekti

Gates'in üçüncü önemli risk alanı çocuklar ve gençler.

Yapay zeka arkadaşlarının sürekli ulaşılabilir olması, kullanıcıyı kızdırmaması ve kişinin zaten rahat ettiği şekilde iletişim kurmasının bağımlılık yaratabileceğini savunan Gates, bunun gerçek insan ilişkilerinden öğrenilen sosyal becerilerin gelişimini engelleyebileceğini belirtti.

Gates ayrıca yoğun yapay zeka kullanımının eleştirel düşünmeyle ilişkisine yönelik ilk araştırmalara dikkat çekerek, deepfake ve kişiye özel dezenformasyon çağında eleştirel düşünme becerisinin kaybedilmesinin özellikle tehlikeli olacağını vurguladı. 

Gates: Yapay zekanın sağlayacağı faydalar da çok büyük olabilir

Gates'in değerlendirmesi yalnızca risklere odaklanmıyor. Yapay zekanın bilimsel araştırmaları hızlandırabileceğini; temiz enerji, iklim değişikliği, gıda üretimi ve hastalıklarla mücadelede önemli ilerlemeler sağlayabileceğini belirten Gates, özellikle sağlık, tarım, eğitim ve kamu hizmetlerinde büyük fırsatlar gördüğünü ifade etti. 

Gates'e göre yapay zeka, bugün pahalı profesyonel hizmetlere veya büyük çalışan kadrolarına ihtiyaç duyan imkanları küçük işletmelerin ve bireylerin erişimine açabilir.

Ancak Gates, bunun kendiliğinden gerçekleşmeyeceğinin altını çizerek yapay zekanın yarattığı faydanın “yalnızca küçük ve varlıklı bir grubun” elinde toplanmaması için hükümetler ve yardım kuruluşlarının aktif rol üstlenmesi gerektiğini savundu. 

“Dünyanın bir plana ihtiyacı var”

Gates'in temel çağrısı ise hükümetlere: Mevcut kurumların bu kadar hızlı yayılan ve toplumun bu kadar fazla alanını aynı anda etkileyen bir teknoloji için tasarlanmadığını belirten Gates, ülkelerin yapay zeka dönüşümünü yönetmek amacıyla yeni ulusal kurumlar oluşturması gerektiğini savundu.

Bunun yanında küresel riskleri yönetmek üzere yeni bir uluslararası yapıya ihtiyaç bulunduğunu belirten Gates, nükleer silahların denetlenmesi, uluslararası havacılığın düzenlenmesi ve ozon tabakasının korunmasına yönelik uluslararası sistemlerden yararlanılabileceğini ifade etti.

ABD ile Çin arasında da belirli ölçüde iş birliğinin zorunlu olacağını kaydetti. 

Bazı meslekler yalnızca insanlara ayrılsın

Gates'in en dikkat çekici önerilerinden biri ise “Human Reserved”, yani yalnızca insanlara ayrılmış alanlar oluşturulması.

Babası Alzheimer hastalığının ileri aşamasındayken kendisine bakan sağlık çalışanlarını örnek veren Gates, insan bakımının bazı yönlerinin robotlarla değiştirilmemesi gerektiğini savundu.

Gates'e göre toplumlar, teknik olarak yapay zeka veya robotların yapabileceği bazı işleri bilinçli bir tercihle insanlara ayırabilir.

Örneğin tedavisi mümkün olmayan bir hastalığa yakalandığını öğrenen hastaya bu haberi teknik olarak bir robot verebilse bile Gates'e göre vermemeli. Eğitim ve ruh sağlığı gibi alanlarda ise insanın sorumluluğunda yapay zekayla desteklenen karma modeller kullanılabileceğini düşündüğünü kaydetti.

Yapay zeka ve robotlara vergi önerisi

Gates ayrıca vergi sisteminin de değiştirilmesini önerdi.

İnsan çalıştıran şirketlerin çalışanların gelirleri üzerinden çeşitli istihdam vergileri ödediğini, ancak robot satın alan şirketlerin bunu genellikle işletme gideri olarak yazabildiğini belirten Gates, mevcut sistemin şirketleri insanların yerine makineleri koymaya teşvik ettiğini savundu.

Bu nedenle Gates, açık şekilde “Yapay zeka tokenlarını ve robotları vergilendirmeliyiz” görüşünü dile getirdi.

Gates'e göre böyle bir vergi, insan emeğinin hızla terk edilmesini bir miktar yavaşlatırken çalışanların yeniden eğitilmesi ve daha güçlü sosyal güvenlik sistemlerinin finansmanı için kaynak yaratabilir. 

“İşsizlik yükselmeden harekete geçme şansınız var”

Gates yazısının sonunda dünya liderlerine çağrıda bulundu.

Hükümetlerin işsizlik keskin biçimde yükselmeden, toplumlar zarar görmeden ve kamuoyunun güveni aşınmadan harekete geçme fırsatına sahip olduğunu belirten Gates, yapay zeka tartışmasının yalnızca teknoloji şirketleri ve uzmanların eline bırakılamayacağını vurguladı.

Çalışanların, üniversite öğrencilerinin, eğitimcilerin, ebeveynlerin, toplum liderlerinin ve dini liderlerin de yapay zeka çağının nasıl şekilleneceğine ilişkin tartışmalara dahil edilmesini istedi. 

Gates'e göre yapay zekanın yarattığı benzeri görülmemiş dönüşüm, aynı ölçekte bir küresel yanıt gerektiriyor. Doğru politikaların uygulanması halinde ise yapay zekanın insanlık için sağlayacağı kazanımın olağanüstü olabileceğini savunuyor.

Kaynak: Gates Notes