Dünya

Yapay zeka balonu büyüyor: Dünya yeni bir küresel finans krizine mi sürükleniyor?

ABD'de yapay zeka yatırımlarının hızla büyümesi, finansal istikrara ilişkin endişeleri artırıyor. The New York Times yazarı Zachary D. Carter, teknoloji şirketlerinin bankacılık ve kredi piyasalarıyla giderek iç içe geçmesinin 2008 krizine benzer riskler yarattığını savunuyor. Carter'a göre yapay zeka sektöründeki olası bir çöküş, küresel finans sistemini de etkileyebilir.

ABD'de yapay zeka yatırımlarının hızla büyümesi, teknoloji sektörünün geleceğine ilişkin beklentiler kadar finansal istikrara yönelik endişeleri de artırıyor.

The New York Times'ta 16 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan The Financial Bubbles Are Getting Worse (Finansal Balonlar Giderek Kötüleşiyor) başlıklı makalesinde ekonomi ve finans alanındaki çalışmalarıyla tanınan gazeteci ve yazar Zachary D. Carter, yapay zeka sektöründeki gelişmeleri geçmiş finansal krizlerle karşılaştırdı.

Kripto para çılgınlığından yapay zeka balonuna

Carter, makalesine Silikon Vadisi'nin birkaç yıl önce kripto paraları ekonomik tarihin en büyük buluşlarından biri olarak tanıttığını hatırlatarak başlıyor.

Kripto paraların enflasyonu sona erdireceği, küresel yoksulluğu ortadan kaldıracağı, devletlerin kontrolünden bağımsız bir para sistemi oluşturacağı ve hatta dünya barışına katkıda bulunacağı ileri sürülüyordu.

Bu büyük vaatler zamanla inandırıcılığını kaybetti. Kripto para sektörünün önde gelen isimlerinden birinin cezaevine girmesi ve ABD Başkanı Donald Trump'ın ailesinin kendi adını taşıyan kripto para girişimlerinden milyonlarca dolar kazanması, Carter'ın dikkat çektiği gelişmeler arasında yer aldı.

Kripto paralara yönelik toplumsal heyecan azalırken sektörün önde gelen destekçilerinin bir bölümü bu kez yapay zekayı insanlığın geleceğini değiştirecek teknoloji olarak sunmaya başladı.

Carter, Silikon Vadisi'nin etkili yatırımcılarından Marc Andreessen'in yapay zekayı simyaya ve filozof taşına benzeterek kumun düşünmesini sağladıklarını söylediğini hatırlattı.

Yapay zekanın yazılım geliştirme gibi alanlarda şimdiden somut yararlar sağladığını kabul eden Carter, teknolojinin geleceğine ilişkin olağanüstü vaatlerin ekonomik gerçeklerden giderek uzaklaşan yatırım beklentileri yarattığını savunuyor.

Yapay zeka heyecanı yerini endişeye bırakıyor

Yapay zeka sektöründeki büyük heyecansa son dönemde giderek endişeye dönüşüyor.

Yaz aylarında yapay zeka yatırımlarına odaklanan büyük bir serbest yatırım fonu çöktü. Nvidia'nın CEO'sunun ani istifasıyla bağlantılı iddiaların ardından şirket hisselerinde sert bir düşüş yaşandı.

Gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz büyük vaatler, alışılmadık finansman anlaşmaları ve hızla yükselen yatırımcıların çöküşü, Carter'a göre geçmiş finansal krizlerden tanıdık bir tablo oluşturuyor.

Yazar, yapay zeka yatırımlarının Wall Street'in en riskli kredi uygulamalarına giderek daha bağımlı hale geldiğini savunuyor. Carter'a göre bu bağımlılık öyle bir noktaya ulaştı ki Silikon Vadisi artık teknoloji sektöründen çok, bankacılık sisteminin denetimsiz ve yüksek riskli bir uzantısı olarak değerlendirilebilir.

ABD'nin ekonomik büyümesinin yaklaşık yüzde 40'ı yapay zeka yatırımlarından

Carter'ın St. Louis Federal Rezerv Bankası verilerine dayandırdığı değerlendirmeye göre, 2025 yılında ABD ekonomisindeki büyümenin yaklaşık yüzde 40'ı yapay zeka altyapısına yapılan yatırımlardan kaynaklandı.

Yapay zeka şirketlerinin piyasa değerleri hızla yükselirken teknoloji hisselerinin ABD borsalarındaki ağırlığı da tarihi seviyelere ulaştı.

Makalede, yapay zeka ile bağlantılı hisselerin ABD borsalarındaki toplam değerin üçte birinden fazlasını oluşturduğu, teknoloji şirketlerinin ise yaz sonu itibarıyla S&P 500 endeksinin toplam değerinin yarısından fazlasına ulaştığı belirtildi.

Carter'a göre bu yoğunlaşma, yapay zeka sektöründe yaşanabilecek ciddi bir değer kaybının finans piyasalarının geneline yayılması riskini artırıyor.

Nvidia yalnızca çip üretmiyor, sektörü finanse de ediyor

Yapay zeka sistemlerinin çalışmasını sağlayan çiplerin önde gelen üreticilerinden Nvidia, aynı zamanda veri merkezlerine yatırım yapıyor ve sektördeki diğer şirketlerin finansmanına katılıyor.

Carter'ın aktardığına göre Nvidia, büyük bankalar ve özel sermaye şirketleriyle toplam 500 milyar dolarlık ortaklıklara onay verdi. Şirket ayrıca OpenAI ve diğer yapay zeka geliştiricileriyle yüz milyarlarca dolarlık yeni finansman projelerinde yer alıyor.

Yazar, teknoloji şirketlerinin birbirlerinin ürünlerini satın alırken aynı zamanda birbirlerine yatırım ve kredi sağlamalarının, sektörün gerçek ekonomik değerini değerlendirmeyi zorlaştırdığı görüşünde.

2008 krizindeki tehlikeli finansman modeli yeniden mi ortaya çıkıyor?

Carter, Nvidia'nın yapay zeka yatırımlarına sağlanan kredileri sigortalatmak amacıyla sigorta şirketleriyle görüşmeler yürüttüğünü belirterek bu girişimi 2008 küresel finans krizi öncesinde bankaların riskli konut kredilerine dayalı finansal ürünlerini sigortalatmasına benzetti.

O dönemde sigorta devi AIG, riskli mortgage ürünlerinden kaynaklanan yükümlülükleri nedeniyle ciddi bir kriz yaşamış ve kamu desteğine ihtiyaç duymuştu.

Carter'a göre benzer finansman ve sigorta ilişkilerinin yapay zeka sektöründe yaygınlaşması, riskleri azaltmak yerine finansal sistemin farklı bölümlerine yayabilir.

Keynes'in yaklaşık 90 yıl önce yaptığı uyarı

Carter, değerlendirmesinde ekonomist John Maynard Keynes'in finansal piyasalara ilişkin görüşlerine de atıf yaptı.

Keynes, yatırım kararlarının yalnızca ekonomik hesaplamalara değil, geleceğe ilişkin beklentilere ve insan psikolojisine de dayandığını ortaya koymuştu.

Gelecekteki ekonomik gelişmelerin kesin olarak öngörülemeyeceğini savunan Keynes'e göre finansal kararlar, insanların iyimserlik ve kötümserlik gibi psikolojik eğilimlerinden kaçınılmaz olarak etkileniyordu.

Carter, Keynes'in bu yaklaşımından hareketle ekonominin giderek daha büyük bölümünün finansal işlemlere bağımlı hale gelmesinin krizlere karşı kırılganlığı artırdığını belirtiyor.

Bankacılık ile teknoloji arasındaki sınırlar ortadan kalkıyor

Carter, bugünkü risklerin kökenini ABD ekonomisinin son yüzyılda geçirdiği dönüşümde arıyor.

1929 Büyük Buhranı'nın ardından bankacılık faaliyetleriyle ticari faaliyetler arasına getirilen yasal sınırlamalar, finansal krizlerin ekonominin diğer alanlarına yayılmasını önlemeyi amaçlıyordu.

Ronald Reagan döneminde başlayan ve Bill Clinton döneminde devam eden finansal serbestleşme politikalarıyla bu sınırlar giderek kaldırıldı.

Bankaların sigortacılık, menkul kıymetler ve farklı yatırım alanlarında faaliyet göstermesinin önü açılırken finans kuruluşları ile üretim şirketleri arasındaki ilişkiler de değişti.

Carter, 2008 krizinin ardından General Motors'un finans kuruluşunu kurtarmak için 17,2 milyar dolar, otomobil üreticisinin kendisini kurtarmak için ise 49,5 milyar dolar kamu kaynağı kullanıldığını hatırlatıyor.

Yazara göre günümüzde büyük teknoloji şirketlerinin kredi, ödeme sistemleri ve yatırım finansmanı alanlarında faaliyet göstermesi, geçmişte finansal krizlere zemin hazırlayan ilişkilerin yeniden güçlenmesine neden oluyor.

Özel kredi piyasası yeni riskler yaratıyor

Geleneksel bankacılık düzenlemelerinin dışında faaliyet gösteren özel kredi piyasasının büyümesi de Carter'ın dikkat çektiği gelişmeler arasında yer alıyor.

Trilyonlarca dolarlık büyüklüğe ulaşan bu piyasa, özellikle yapay zeka ve veri merkezi projeleri gibi gelecekteki getirileri belirsiz yatırımların finansmanında önemli rol oynuyor.

Teknoloji hisselerini teminat göstererek kredi kullanan yatırımcıların sayısının artması, risklerin diğer sektörlere yayılma olasılığını da güçlendiriyor.

Carter, yapay zeka hisselerinde yaşanabilecek büyük bir düşüşün gayrimenkul, otomobil ve diğer ekonomik faaliyetlere yönelik kredi akışını olumsuz etkileyebileceğini savunuyor.

Çin üretime, ABD veri merkezlerine yatırım yapıyor

Carter, ABD ile Çin'in teknoloji yatırımları arasında önemli bir farklılık bulunduğuna da dikkat çekiyor.

Yazarın aktardığına göre Çin, yapay zeka yatırımlarını sürdürürken yılda yaklaşık 2,2 trilyon doları yeşil teknolojilere ayırıyor.

Güneş panelleri, rüzgâr türbinleri, bataryalar ve elektrikli araçlar gibi alanlara yapılan yatırımlar üretim kapasitesini artırırken yeni istihdam olanakları da yaratıyor.

ABD'de ise yapay zeka yatırımlarının büyük bölümü veri merkezlerinin inşasına yöneliyor.

Carter, veri merkezlerinin inşaat aşamasında geçici istihdam yarattığını, ancak tamamlandıktan sonra aynı ölçüde kalıcı ekonomik katkı sağlamadığını belirtiyor. Ayrıca bu yatırımları çekmek amacıyla sağlanan vergi teşviklerinin eyalet ve yerel yönetimlerin kamu kaynaklarını azalttığını vurguluyor.

"Kanseri yalnızca veri merkezleriyle tedavi edemezsiniz"

Carter, yapay zeka teknolojilerinin hastalıkların tedavisinden yoksulluğun azaltılmasına kadar pek çok alanda önemli katkılar sağlayabileceğini kabul ediyor.

Silikon Vadisi'nin mevcut yatırım modelinin bu somut hedeflerden çok, gelecekte insanüstü yeteneklere sahip olacağı varsayılan sistemler için daha fazla işlem gücü üretmeye odaklandığını savunuyor.

Yapay zekanın toplumsal yararının yalnızca veri merkezi kapasitesini artırarak sağlanamayacağını vurgulayan Carter'a göre büyük teknoloji şirketleriyle finans kuruluşlarının faaliyetleri arasına yeniden sınırlar konulmalı ve ekonomik üretimi destekleyen daha küçük, daha sade şirket yapıları teşvik edilmeli.

Kaynak: New York Times

:
share
Siteyi Telegram'da Paylaşın
Siteyi WhatsApp'ta Paylaşın
Siteyi Twitter'da Paylaşın
Siteyi Facebook'ta Paylaşın