Küresel petrol fiyatı, mart ayında rekor seviyedeki en büyük aylık artışını kaydetmeye hazırlanıyor ve ABD, İsrail ve İran arasındaki savaşın küresel enerji akışlarında tarihi bir aksamaya yol açmasıyla daha da yükselebilir.  

Brent petroldeki aylık artış, Eylül 1990'da kaydedilen önceki rekoru geride bıraktı

Uluslararası gösterge niteliğindeki Brent petrolü, bu ay yüzde 59 oranında yükseldi ve salı günü varil başına 115 doların üzerinde işlem görerek, Irak'ın Kuveyt'i işgalinin ardından Eylül 1990'da kaydedilen önceki rekor olan yüzde 46'lık artışı geride bıraktı. Analistler, çatışma devam ettiği sürece fiyatların yüksek seyretmeye devam edeceği ve daha da yükselebileceği konusunda uyarıyor. 

Brent petrol fiyatlarındaki artış, 1988'de vadeli işlem sözleşmesinin oluşturulmasından bu yana görülen en büyük artış

ABD'nin gösterge endeksi olan Batı Teksas Orta Vadeli İşlemler (WTI) de mart ayında yüzde 55'ten fazla yükselerek, 2020'deki pandemi şokunun ardından yaşanan sert dalgalanmalardan bu yana en büyük aylık artışını kaydetti. Brent petrol fiyatlarındaki artış, 1988'de vadeli işlem sözleşmesinin oluşturulmasından bu yana görülen en büyük artış. Ancak bu artış, Ekim 1973 ile Ocak 1974 arasında yaşanan ve ABD'nin Yom Kippur Savaşı'nda İsrail'e verdiği destek nedeniyle Arap ihracatçı ülkeler tarafından ABD'ye uygulanan ambargo sonucu ham petrolün varil başına 2,90 dolardan 11,65 dolara yükseldiği neredeyse dört katına çıkan fiyat artışından daha düşük.

Amerikan yatırım bankası Morgan Stanley, Brent petrolünün nisan-haziran döneminde ortalama 110 dolar, temmuz-eylül döneminde ise 100 dolar civarında seyredeceğini tahmin ediyor

Rafine ürünlerdeki yükseliş ise daha da sert oldu. Jet yakıtı ve dizel fiyatları yılbaşından bu yana yaklaşık iki katına çıkarken, siyasi açıdan hassas bir gösterge kabul edilen ABD ortalama benzin fiyatı da salı günü, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin son küresel enerji krizini tetiklediği 2022’den bu yana ilk kez galon başına 4 doların, yani litre başına 1,06 doların üzerine çıktı.

Brent petrolde öne çıkan 115 dolarlık varil fiyatı, vadesi salı günü, yani bugün dolacak olan mayıs teslimli vadeli kontrata dayanıyor. Buna karşılık piyasadaki daha güncel beklentiyi yansıtan haziran vadeli Brent sözleşmesi varil başına yaklaşık 108 dolardan işlem görüyor. Ancak bu kontratta da aylık artış neredeyse yüzde 50’ye ulaşmış durumda.

Ham petrol fiyatlarındaki artış, İran'ın Basra Körfezi'nin ağzındaki dar gemi geçiş yolu olan Hürmüz Boğazı'nı, geçen gemilere ateş açma tehdidiyle fiilen kapatmasının ardından yaşandı. Boğazın kapanması, küresel arzdan tahmini 300 milyon varil petrolü, yani dünya çapındaki tüketimin yaklaşık üç gününü, şimdiden eksiltmiş durumda. Morgan Stanley analistleri bunu, Brent petrolünün varil fiyatının 139 dolara ulaştığı 2022'deki Rusya arz kaybından "kat kat" daha büyük bir aksama olarak nitelendirdi.

Banka, fiyatların İran'daki savaşın yol açtığı aksaklıkların boyutunu henüz tam olarak yansıtmadığı ve talep azalana kadar daha da yükselebileceği konusunda uyarıda bulundu

Ham petrol ihraç edemeyen Körfez ülkeleri yaklaşık 10 milyon varil petrol üretimini durdururken, Orta Doğu'da da günde yaklaşık 2 milyon varil rafineri kapasitesi devre dışı kaldı. Orta Doğu'dan gelen ham petrole bağımlı olan Asya'daki rafineriler ise toplu olarak günde yaklaşık 2 ila 2,5 milyon varil kapasitelerini azaltmak zorunda kaldı.  

Morgan Stanley, Brent petrolünün nisan-haziran döneminde ortalama 110 dolar, temmuz-eylül döneminde ise 100 dolar civarında seyredeceğini tahmin ediyor. Şirket, fiyatların İran'daki savaşın yol açtığı aksaklıkların boyutunu henüz tam olarak yansıtmadığı ve talep azalana kadar daha da yükselebileceği konusunda uyarıda bulundu.

Önlemler petrol fiyatlarını düşürmekte beklenen etkiyi yaratmadı

Petrol aracı kurumu PVM'de analist olan Tamas Varga, küresel stratejik rezervlerden 400 milyon varil ham petrol ve rafine ürün piyasaya sürülerek petrol fiyatlarını düşürme çabalarının "beklenen etkiyi yaratmadığını" söyledi. Ayrıca, Rus ve hatta İran petrolüne uygulanan yaptırımların kaldırılmasının da piyasa üzerinde anlamlı bir etkisi olmadığını sözlerine ekledi.  Mevcut çatışmadan önce petrol fiyatları düşüktü ve birçok analist piyasada bol miktarda ham petrol fazlası olduğunu, bunun büyük bir kısmının depolara yönlendirildiğini öne sürüyordu. 

Petrol fiyatlarında tüm zamanların en büyük aylık düşüş Mart 2020'de yaşandı; bu düşüş, Covid-19 pandemisinin dünya çapında yayılması ve ülkelerin nüfuslarını karantinaya alması ve seyahat kısıtlamaları getirmesiyle gerçekleşti. 

Kaynak: Financial Times