ABD Başkanı Donald Trump, Pekin'e uçmadan önce 13 Mayıs Çarşamba günü gazetecilere "İran ordusu yerle bir edildi" diye iddia etti. Aksini iddia edenleri "hain”, "ülkelerine karşı oynayan korkaklar " olarak nitelendirdi.

İran’ın 27 büyük yeraltı tesisindeki tünellerde balistik füzeler ve insansız hava araçları bulunuyor

Birkaç saat önce, New York Times, ABD istihbarat teşkilatlarından aldığı bilgilere dayanarak, bir aylık ateşkesin ardından İran'ın Hürmüz Boğazı boyunca bulunan 33 füze rampasından 30'una yeniden erişim sağladığını ve bunun da bu dar deniz geçidinde konuşlanmış ABD savaş gemileri ve petrol tankerleri için potansiyel bir tehdit oluşturduğunu bildirdi. Buna ek olarak, Fransa'nın üç katı büyüklüğündeki dağlık bir bölgeye yayılmış, kilometrelerce uzunluktaki tünellerde balistik füzeler ve insansız hava araçları barındıran ve "füze şehirleri" olarak adlandırılan yaklaşık 27 büyük yeraltı tesisi de bulunuyor.

New York Times'a göre, İran'ın ülke genelinde konuşlandırılmış mobil füze fırlatma sistemlerinin yaklaşık %70'i halen faal durumda. Amerikan gazetesi ayrıca, ülkenin savaş öncesi füze stokunun yaklaşık %70'ini de koruduğunu, bu stokun kısa menzilli seyir füzeleri ve balistik füzeleri içerdiğini bildirdi; ancak bu cephaneliğin tam menzilini belirtmedi.

Trump’ın "sahte haber" olarak nitelendirdiği bu bilgi, Washington Post'un bir hafta önce bildirdiği rakamları doğruluyor. Post, "Rejimin neredeyse tüm yeraltı depolama tesislerini restore edip yeniden açmayı, hasar görmüş bazı füzeleri onarmayı ve hatta savaş çıktığında neredeyse tamamlanmış olan yeni füzeleri monte etmeyi başardığına dair kanıtlar var" diye yazdı.

Yeraltı tesislerinin "yok edilmesi neredeyse imkânsız"

Uluslararası Kriz Grubu'nun İran projesi direktörü Ali Vaez, " Haziran 2025'teki on iki günlük savaştan çıkarılan derslerden biri, İran'ın üretim tesislerini yer altına taşıması gerektiğiydi" diyor. Washington Post da uydu görüntülerine dayanarak, İran'ın Orta Doğu'daki Amerikan askeri tesislerine yönelik saldırılarının yol açtığı hasarın resmi olarak kabul edilenden çok daha büyük olduğunu ortaya koydu.

Le Monde gazetesine göre Fransız Uluslararası İlişkiler Enstitüsü (IFRI) Güvenlik Çalışmaları Merkezi Direktörü Elie Tenenbaum, 7 Mayıs'ta yayınlanan ve İran'a karşı yürütülen hava harekatının bu aşamada başarısız olduğunu belirten bir notta şu analizi yapıyor: "Gömülü fırlatma rampalarını yok etmek neredeyse imkânsızdır. Amerikan ve İsrail hava saldırıları, rejimin fırlatma rampalarını engellemek için bu rampaların girişlerini bloke edebildi. Ancak İranlılar bir aylık temizleme çalışmasıyla erişimi yeniden sağlayabildiler."

ABD ordusu için vahim veriler

İran’a yönelik harekâtın planlayıcıları, dağların derinliklerine inşa edilmiş füze depolama alanlarına giden düzinelerce tünelin girişlerine saldırmanın, bu silahları kullanılamaz hale getireceğini amaçlamıştı. İran Devrim Muhafızları Hava Kuvvetleri, bombalama baskınları arasında bu alanları buldozerlerle yeniden açarak karşılık verdi; bu da Amerikan ve İsrail uçaklarının çok pahalı hassas güdümlü mühimmat kullanarak füzeleri hedef almasına yol açtı.

Ateşkes, İran rejimine zarar verme kapasitesini yeniden inşa etmesi için gereken oksijeni sağladı. Ve Donald Trump tarafından 8 Nisan'da aniden ilan edilen ve Tahran'la ciddi bir müzakerenin ufukta görünmediği düşmanlıkların sona ermesi, dünyanın önde gelen gücünün kendini içine soktuğu çıkmazı gösteriyor. Uzmanlara göre, merhamet önlemi olarak sunulan bu görünürdeki yatıştırma jesti, Amerikan ordusu için neredeyse bir zorunluluktu.

IFRI'nin sayımına göre, dört haftalık hava harekâtında 850 Tomahawk seyir füzesi ateşlendi; bu da ABD’nin toplam envanterinin dörtte birini temsil ediyor.  Tenenbaum, "Ancak Amerika Birleşik Devletleri yılda 600 seyir füzesi üretiyor. Bu hızla, stokların yenilenmesi bir buçuk yıl sürer " diye belirtiyor. Orta Doğu, İsrail ve Körfez ülkelerindeki Amerikan üslerini korumak için kullanılan önleme füzelerinin stokları da büyük ölçüde azaldı. Çatışma sırasında 1200'den fazla Patriot önleme füzesi ateşlendi; bu sayı Patriot füzelerinin yıllık üretiminin iki katına denk geliyor.

Trump yönetiminin "en büyük dış politika başarısızlığı"

Acil durum karşısında Pentagon, Asya'daki Terminal Yüksek İrtifa Alan Savunması (THAAD) sistemlerini yeniden konuşlandırmak zorunda kaldı ve bu da ABD müttefiki Güney Kore’yi Kuzey Kore'ye karşı füze savunma yeteneklerinin bir kısmından mahrum bıraktı. Bu, emsalsiz bir durumdu; Beyaz Saray ise, Trump'ın ilk yönetimi sırasında Pentagon bütçesinden sorumlu eski üst düzey yetkili Elaine McCusker tarafından 25 milyar ila 35 milyar dolar arasında tahmin edilen savaşın aşırı maliyetini inkâr etmeye devam etti.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, 12 Mayıs Salı günü Kongre önünde verdiği ifadede, ordunun "bu çatışmadaki her alanda zafer kazandığını " iddia ederek, milletvekillerinin ABD silah stoklarının "tükendiği " yönündeki iddialarını defalarca reddetti. 

Analistler, Amerikan yönetiminin İran’da belirlediği rejim değişikliği, nükleer, deniz ve balistik yeteneklerin yok edilmesi ve Tahran'ın Lübnan'daki Hizbullah ve Yemen'deki Husiler gibi vekilleri aracılığıyla sahip olduğu bölgesel güç tabanının etkisiz hale getirilmesi gibi hedeflerin hiçbirine ulaşılamadığını belirtiyorlar.

Rejim, intikam alma kararlılığıyla ayakta kalmaya devam ediyor ve nükleer silah geliştirmesine olanak sağlayacak yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum (yüzde 60, yüzde 20 ve yüzde 5) stokları ülke genelinde dağınık halde bulunuyor. Eurasia Group'tan siyaset bilimci Ian Bremmer, "Operayon, Trump yönetiminin en büyük dış politika başarısızlığını temsil ediyor. Hem de açık ara" diyor. Bu değerlendirme onları caydırmış olabilirdi, ancak Amerikan başkanı ve İsrail'deki müttefiki Başbakan Binyamin Netanyahu, kısa veya orta vadede daha fazla saldırının gerçekleşebileceğini öne sürüyor.

Kaynaklar: New York Times – Le Monde