İran'ın geniş güvenlik aygıtı yalnızca ideolojiyle ayakta tutulmuyor. Rejimin çöküşünü yandaşlarının geçim kaynakları için doğrudan bir tehdit haline getiren bir ekonomik teşvik sistemiyle destekleniyor. 

İran İslam Cumhuriyeti, kuruluşundan bu yana ekonominin yarısından fazlasını kontrol eden ve rejim için güçlü bir koruma politikası görevi gören, geniş kapsamlı bir ekosistem geliştirdi. İran rejimini inceleyen akademisyenler ve analistler, rejimin sadık yandaşlarını muhalefeti bastırmak ve rejime sadık kalmak karşılığında nakit para, kariyer ve diğer fırsatlarla ödüllendirdiğini belirtiyor. 

Son anketler İranlıların sadece %20'sinin rejimi desteklediğini gösteriyorsa da iktidardaki Şii din adamları, paramiliter güçler ve siviller ekonomik çıkarlarla birbirine bağlı

Sosyal ve ekonomik sözleşmenin derinliği, İsrail ve Amerika'nın haftalarca süren hava harekatının liderliğini ve altyapısını aşındırmasına rağmen rejimin bütünlüğünü korumasına yardımcı oluyor. Son anketler İranlıların sadece %20'sinin rejimi desteklediğini gösteriyor, ancak bunlar muhalefetten daha bütünleşik bir blok oluşturarak iktidardaki Şii din adamlarını, paramiliter güçleri ve sivilleri ekonomik çıkarlar aracılığıyla birbirine bağlıyor.

"Bu sistem, ondan kazanç sağlayanları rejime karşı dönmeye ikna etmeyi çok zorlaştıracak"

Wall Street Journal gazetesinin Orta Doğu Muhabiri Benoit Faucon'un haberine göre, çatışma çözümünde uzmanlaşan Crisis Group'un İran projesi başkanı Ali Vaez, "Bu sistem, ondan kazanç sağlayanları rejime karşı dönmeye ikna etmeyi çok zorlaştıracak" tespitini yapıyor.

Vaez, "Milyonlarca insan rejime olan bağlılıklarından fayda görüyor. Onları kaybetmek istemiyorlar" diyor.

Sağlanan avantajlar arasında nakit kuponları, üniversitelere öncelikli giriş ve uygun fiyatlı kredilerle döviz erişimi gibi ayrıcalıklar yer alıyor.

İran Devrim Muhafızları, en az 125 bin maaşlı personelden oluşuyor; ticaret ve altyapı sektörlerine hakimler

İran'ın rejimi korumak için kurulan seçkin askeri gücü olan İslam Devrim Muhafızları, en az 125.000 maaşlı personelden oluşmaktadır ve ekonomide önemli bir rol oynamaktadır; yarı devlet kuruluşu gibi faaliyet göstermektedir. Tüketim malları ticareti yapmakta ve petrol ve doğal gaz, inşaat ve telekomünikasyon gibi büyük altyapı sektörlerine hakimdir. 

700 bin kişilik gönüllü bir rejim gücü Basij üyeleri ise İran üniversitelerinde eğitim görüyor; çoğu hükümet ve rejim bağlantılı şirkette görev alıyor

Rejim, İslam Cumhuriyeti'nin sertlik yanlısı savunucularından oluşan 700.000 kişilik gönüllü bir güç olan Basij'in yardımıyla sokakları kontrol ediyor. Basij'in resmi sosyal medya hesaplarına ve İran hükümeti çalışanlarına göre, Basij üyeleri İran üniversitelerinde eğitim görüyor ve çoğu hükümet ve rejim bağlantılı şirkette görev alıyor. Tennessee merkezli akademisyen ve İran güvenlik servisleri konusunda önde gelen bir otorite olan Saeid Golkar'a göre, her ay birkaç günlük temel eğitim almaları bekleniyor.

İranlı aktivist ve zorunlu başörtüsüne karşı kampanya yürüten Azam Jangravi, "Askeriyenin aksine, Basij toplumun bir parçası" diyor. Ocak ayındaki protestolara katılan bir tanıdığı ise, Basij'e katılan genç komşularıyla karşılaştığında şok olduğunu anlattı.

Golkar, Devrim Muhafızları ve Basij paramiliter güçlerinde sistemden mali olarak faydalanan birçok tanıdığı olduğunu söyledi. Bunlardan biri, Devrim Muhafızları üyesi olup, Tahran'ın kuzeyinde iki daire satın almak için kredi almıştı. İran müttefikleri için Yemen ve Suriye'de füze montajı görevinden döndükten sonra kira gelirleriyle geçinebilmişti. Golkar, ocak ayında protestolar patlak verdiğinde, bu tanıdığının başkentin doğusundaki mahallesinde protestocuları copla dövmek için Basij'e katıldığını söyledi.

Kamu ihalelerinin verildiği büyük şirketler Devrim Muhafızları’nın doğrudan yönetimi altında

Devrim Muhafızları kontrolündeki şirketlerin kamuoyuna yaptığı açıklamalara göre, Muhafızlar barajlar, otoyollar ve metro hatları, hastaneler, lüks oteller ve kafeler için kamu ihaleleri verilen büyük şirketleri idare ediyor. 

On yıl önce yaptırımlar nedeniyle çokuluslu şirketlerin İran'ın enerji sektöründen çekilmesinin ardından, bu şirketlerin iştiraklerine, İran'ın Katar ile paylaştığı dünyanın en büyük doğal gaz sahasının Güney Pars bölgesinde projeler geliştirmeleri için ihalesiz sözleşmeler sağlandı. 

Devrim Muhafızları'nın en büyük holdingi Hatem el-Enbiya’ya 50 milyar dolarlık ihaleler verildi

ABD merkezli bir düşünce kuruluşu olan Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsü'nün 2023 tarihli bir raporuna göre, Devrim Muhafızları'nın en büyük holdingi olan Hatem el-Enbiya, ihalelerinin uzun vadeli değerinin yaklaşık 50 milyar dolar olduğunu, bunun da İran'ın gayri safi yurtiçi hasılasının yaklaşık %14'üne denk geldiğini tahmin ediyor.

İran ekonomisinin %50'sinden fazlası, Devrim Mufazları Kolordusu ve yandaş mufazakâr din adamları tarafından yönetilen, vergiden muaf büyük dini vakıfların (bonyadların) kontrolünde

Hollandalı jeopolitik araştırma merkezi Clingendael Enstitüsü'nün Aralık 2025 tarihli raporuna göre, Muhafız Kolordusu ile ittifak kurmuş muhafazakâr din adamları, Muhafız birlikleriyle birlikte ekonominin %50'sinden fazlasını kontrol eden büyük dini vakıfları veya bonyadları da kontrol ediyor.

Raporda, "Bu 'askeri-bonyad kompleksi', İran'ın siyasi ekonomisinin temel yapıştırıcısıdır ve devletin ekonomik gücünün temelini oluşturmaktadır" deniliyor. "Bu kompleks bozulmamış durumda" ve "iç siyasi değişime çok az olanak tanıyor."

Basij'e katılan tüccarlar, mal ithal etmek için tercihli oranlarda döviz temin edebiliyor ve devlet ihalelerinde öncelik elde ediyorlar

İran yasalarına göre, dini vakıflar ve Devrim Muhafızları şirketleri vergiden muaftır. Tahran'da eski bir finans danışmanı olan Mustafa Pakzad'a göre, bu kuruluşlar ve Basij'e katılan tüccarlar, mal ithal etmek için tercihli oranlarda döviz temin edebiliyor ve devlet ihalelerinde öncelik elde ediyorlar. Pakzad, daha önce Batı yaptırımlarının getirdiği kısıtlamalara rağmen İran şirketlerine ithal mallarla ilgili işlemlerde yardımcı olmuştu.

Rejime sadık gençler İran'ın en iyi üniversitelerine girişte öncelik kazanıyor

Rejime sadık gençlerin İran'ın en iyi üniversitelerinde öncelik kazandığını ve bunun da onları üst düzey devlet görevlerine ve aşırı sağcı grupların kontrolündeki şirketlerde iyi maaşlı işlere yönlendirdiğini, bu kişilerle birlikte eğitim görmüş ve çalışmış kişiler söylüyor.

5 kat daha yüksek maaş sunuluyor

Devrim Muhafızları'na ait şirketlerin, normal şirketlere göre beş kata kadar daha yüksek maaşlar sunarak en parlak mezunları kendine çektiğini söyleyen eski bir petrol mühendisi, daha önce Devrim Muhafızları'na bağlı Khatam al-Anbiya şirketinin bir yan kuruluşunda çalıştığını belirtiyor. Ancak kendi deneyiminden yola çıkarak, Basij'de çalışan meslektaşlarının daha hızlı terfi aldığını ve şirket arabaları ve konut gibi ayrıcalıklardan yararlandığını kaydetti.

İran'ın üç milyon devlet memuru hükümet yanlısı mitinglere otobüslerle taşınıyor

Eski devlet çalışanlarının ve aralarında petrol mühendisinin de bulunduğu kişilerin ifadelerine göre, İran'ın üç milyon devlet memurunun da rejime bağlılık göstermesi bekleniyor ve bu kişiler, bir dereceye kadar mesleki baskı altında, hükümet yanlısı mitinglere otobüslerle taşınıyorlar.

İsfahan’da yaşayan bir kişi, Devrim Muhafızları ile çalışan bir müteahhidin son zamanlarda maaşını, her biri yaklaşık 9 dolar değerinde kuponlar şeklinde almaya başladığını söylediğini aktardı.

İranlı güvenlik uzmanı Golkar’a göre bu tür kuponlar genellikle, kontrol noktalarında görev yapmak gibi gönüllü görevler üstlenen Basij üyelerine veriliyor. "Bu, en yoksul İranlılar için çok değerli" diyor.

Kaynak: WSJ