İran Başsavcısı Mohammad-Jafar Montazeri geçtiğimiz cumartesi günü İran devlet haber ajanslarına verdiği demeçte, ahlak polisinin kaldırıldığını ve kadınların başlarını halka açık yerlerde örtme şartını değiştirilmesinin düşünüldüğünü açıkladı. Ancak İranlı protestocular bunun protestoları dindirmek için geliştirilen geçici bir taktik olduğunu savunuyor.

Mohammad-Jafar Montazeri, başörtüsü takma zorunluluğu getiren yasanın ve ilgili tüzüğünün İran Parlamentosu ve yargısı tarafından incelendiğini kaydetti.

Cumhurbaşkanı Ebrahim Raisi cumartesi günü televizyonda yayınlanan bir konuşmasında, İran'ın İslami sisteminin anayasasında yer aldığını ancak "Anayasayı esnetebilecek uygulama yöntemleri olduğu"nu yineledi.

Analistler, Başsavcı Montazeri'nin yorumlarının, üst düzey İran yöneticilerinin bir kararını mı yansıttığı yoksa protestoların bastırılmasına yardımcı olmayı amaçlayan geçici açılımlar mı olduğunun belirsizliğini koruduğunu kaydediyor.

Tahran'da sivil haklar aktivisti Atena Daemi, protestoların başlamasından bu yana ahlak polisinin başörtüsü yasasının uygulanmasında daha az görünür olduğunu söyledi. Protestoların sona ermesi durumunda, hükümetin polisi kullanmaya devam etmesinin veya kadınlara başlarını açıkça örtmeleri için baskı yapmak üzere başka bir mekanizma yaratmasının muhtemel olduğunu da sözlerine ekledi.

"İslami başörtüsü takmayanlarla uğraşmaya devam edecekler" diyen Daemi, ahlak polisinin dağıtıldığı iddialarına inanmadığını da vurguladı.

İran'ın Dini Lideri Ali Hamaney ve üyeleri Hamaney tarafından atanan Kültür Devrimi Yüksek Konseyi son yıllarda zorunlu başörtüsünü, polis gücü baskısı da yaratarak kararlı bir şekilde savunuyor.

“Halkın İslam Cumhuriyeti ile sorunu sadece başörtüsü değil. Başörtüsünü kaldırsalar bile, halk rejim değişikliği istiyor”

Başörtüsü zorunluluğunu protesto ettiği için İran'da hapse atılan ve şimdi Kanada'da yaşayan Azam Jangravi, "Halkın İslam Cumhuriyeti ile sorunu sadece başörtüsü değil. Başörtüsünü kaldırsalar bile, halk rejim değişikliği istiyor" diyor.

Montazeri, başörtüsü yasasındaki değişiklikler için önerilerin bu ayın sonlarında yapılacağını söyledi ve "Tesettür konusunda hızlı bir şekilde çalışıyoruz ve akıllıca bir çözüm bulmaya çalışıyoruz" dedi. 

Başsavcı, 2005 yılında kurulan bir güç olarak ahlak polisinin dağıtılması kararının hükümet yetkililerinden oluşan bir komite tarafından alındığını ifade etse de başka ayrıntı vermedi. 

İran’da, ülke geneline yayılan protestolar ahlak polisi tarafından başörtüsünü uygunsuz bir şekilde taktığı için tutuklandıktan sonra gözaltında ölen 22 yaşındaki Mahsa Amini'nin ardından başladı. Amini'nin ölümü, birçok İranlı aile arasında tepkiye yol açtı. Protesto edenler arasında muhafazakâr kadınlar ve erkekler de vardı ve muhafazakârlar genç, laik insan yığınlarına katıldı.

Bazı kadınlar protestolar sırasında başörtülerini yaktı ve halka açık yerlerde başörtülerini çıkardı. Birçok genç protestocu, sadece başörtüsünün ortadan kaldırılmasını değil, İran'ın teokratik rejimini devirilmesini de savunuyor.

Rejim taviz verir gibi görünerek protestolara verilen desteğin sonlanıp sonlanmayacağını mı test ediyor?

Analistler, rejimin bu tür tavizlerle gösterilere yönelik geniş desteği ortadan kaldırıp kaldıramayacağını test ediyor gibi göründüğünü vurguluyor.

Bununla birlikte, protestolara verilen geniş desteğin, hükümeti, resmi binalar ve resmi etkinlikler gibi alanlar dışında, çoğu kamusal alanda başörtüsü yasasının uygulanmasından vazgeçmeye zorlayabileceğini de kaydediyor.

Erkek muhafazakârlar ve din adamları halen başörtüsü tüzüğünü savunuyor ve bu da İran'ın katı liderliği tarafından yasağın ortadan kaldırılmasına yönelik herhangi bir adımı zorlaştırıyor. Protestoların başlamasından sadece haftalar önce, Cumhurbaşkanı Raisi, başörtü yasasının daha sıkı uygulanması için kamuoyuna çağrıda bulunmuştu.

Geçen hafta başörtüsü takmadığı için gözaltına alınan kadınlara hükümet yardımlarının reddedilmesi çağrısı yapıldı

İran medya kuruluşlarına göre, muhafazakâr bir milletvekili olan Aliasghar Anabestani, geçen hafta başörtüsü takmadığı için gözaltına alınan kadınlara hükümet yardımlarının reddedilmesi çağrısında bulundu.

Eski cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, 2005'ten 2013'e kadar görev süresi boyunca başörtüsü yasalarını ve uygulamalarını sıkılaştırdı, ahlak polisinin modern versiyonunu yarattı ve ahlak polisini güçlendirdi.

Ahlak polisinin korkulan beyaz minibüsleri ülke çapında tanınıyor. Tahran'da, beyaz minibüsler sık sık kalabalık alanlarda ve metro istasyonlarının dışında kontroller yapıyor ve uygunsuz başörtüsü takan kadınları iki katlı sıkıcı bir binaya, Vozara gözaltı merkezine götürüyor.

Kendi araçlarına binerken bile başörtüsü takmadığı tespit edilen kadınlar, arabanın plakası alındıktan sonra bazen şahsi telefonlarına mesaj atan ahlak polisi tarafından sorgulanmak üzere merkeze çağrılabiliyor.
Kaynak: Wall Street Journal, Fotoğraf: Getty Images