Antalya'da iki haftadır devam eden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nda (COP31), ülkeler fosil yakıtlardan uzaklaşma ve iklim finansmanı konularında uzlaşmaya varamadı.
20 Kasım'da tamamlanması planlanan zirve, görüş ayrılıkları nedeniyle 21 Kasım'a uzatıldı.
20 Kasım akşamı geç saatlere kadar süren genel kurul toplantısında COP31 Başkanı Murat Kurum, müzakerelerin henüz tamamlanmadığını belirtti. Kurum, "Bitiş çizgisine yakınız ama daha oraya ulaşamadık" dedi.
Zirvenin uzamasına yol açan temel anlaşmazlıklar, fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik taahhütlerin nihai anlaşmaya nasıl yansıtılacağı ve gelişmekte olan ülkelere sağlanacak iklim finansmanının kapsamı üzerinde yoğunlaşıyor.
İlk taslakta vardı, ikinci taslaktan tamamen çıkarıldı
Türkiye ve Avustralya'nın yürüttüğü COP31 müzakerelerinde, 16 Kasım'da yayımlanan ilk anlaşma taslağı fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda güçlü ifadeler içeriyordu. 18 sayfalık ve 144 maddelik ilk taslakta, enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşmanın derhal hızlandırılması çağrısı yer alıyordu.
19 Kasım'da yayımlanan dokuz sayfalık ikinci taslak ise 80 maddeye indirildi. Fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin ifadeler metinden tamamen çıkarıldı. İkinci taslakta, fosil yakıtlardan uzaklaşma yerine düşük sera gazı emisyonlu ve iklim değişikliğine dayanıklı kalkınmaya geçişe ilişkin daha genel ifadeler kullanıldı.
Bu değişiklik, 2023 yılında Dubai'de düzenlenen COP28'de kabul edilen fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünden geri adım atıldığı yönündeki eleştirilere neden oldu. Avrupa Birliği, yeni taslağın COP31'i bir "fosil yakıt zirvesine" dönüştürme riski taşıdığı uyarısında bulundu.
Fransa ve Panama öncülüğünde ülkeler ortak tavır aldı
Fosil yakıtlara ilişkin ifadelerin çıkarılması üzerine, normalde aynı müzakere gruplarında yer almayan ülkeler ortak bir açıklama yaptı.
Fransa ve Panama öncülüğünde Belçika, Fildişi Sahili, Finlandiya, Yunanistan, Guatemala, İspanya, İsveç ve Vanuatu'nun da aralarında bulunduğu ülkeler, COP31 Başkanlığına mevcut anlaşma taslağının yetersiz olduğu mesajını verdi.
Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Monique Barbut, küresel sıcaklık artışı 1,5 derece sınırına yaklaşırken ülkelerin hiçbir şey olmamış gibi davranamayacağını söyledi. Barbut, iklim krizinin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki bir anlaşmazlıktan ibaret olmadığını, birçok toplum için hayatta kalma meselesi olduğunu vurguladı.
Ülkeler, nihai anlaşmada altı temel önceliğin yer almasını istedi:
►İklim kararlarının bilimsel verilere dayanması.
►Fosil yakıtlardan açık, planlı ve düzenli biçimde uzaklaşılması.
►Emisyonlardan en fazla sorumlu olanların iklim finansmanına adil katkı sağlaması.
►Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik kullanımının hızlandırılması.
►Metan emisyonlarının daha hızlı azaltılması.
►İklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik ve çölleşmeyle mücadele alanlarında uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi.
Panama: Fosil yakıtları anmayan anlaşmayı kabul etmeyeceğiz
Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro, fosil yakıtların adının bile geçmediği bir COP anlaşmasının kabul edilemez olduğunu belirtti. Navarro, ülkesinin fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin açık taahhütler ve iklim finansmanına yönelik taleplerini karşılamayan nihai anlaşmayı desteklemeyeceğini duyurdu.
BM iklim zirvelerinde kararların genel olarak uzlaşı yöntemiyle alınması nedeniyle tek bir ülkenin resmî itirazı bile nihai anlaşmanın kabul edilmesini engelleyebiliyor.
Bu nedenle Panama'nın tutumu, müzakerelerin geleceği açısından önem taşıyor. Navarro, iklim krizinin maliyetine neden olanların çözümün finansmanına da katkıda bulunması gerektiğini vurguladı.
Fransa'dan karbon yakalama teknolojileri eleştirisi
COP31'in ikinci anlaşma taslağında fosil yakıtların yer almamasına karşılık karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojilerine (CCUS) ilişkin çeşitli düzenlemelerin bulunması da tartışma yarattı.
Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Barbut, fosil yakıtların metinden çıkarılıp karbon yakalama teknolojilerinin teşvik edilmesini çelişkili buldu. Barbut'a göre bu yaklaşım, iklim krizinin temel nedeninin yeterince kabul edilmediğini gösteriyor.
Karbon yakalama teknolojileri, sanayi tesislerinden ve diğer kaynaklardan açığa çıkan karbondioksitin yakalanarak depolanmasını veya kullanılmasını amaçlıyor. Bu teknolojilerin emisyonların azaltılmasında nasıl bir rol üstlenmesi gerektiği ise COP31 müzakerelerindeki anlaşmazlık konularından biri olmaya devam ediyor.
120 milyar dolarlık iklim finansmanı hedefi de çıkarıldı
Fosil yakıtların yanı sıra iklim finansmanı konusunda da önemli bir geri adım tartışması yaşanıyor.
İlk anlaşma taslağında, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlaması için ayrılan finansmanın 2035 yılına kadar yıllık en az 120 milyar dolara çıkarılması öneriliyordu. Bu tutar, ikinci taslakta yer almadı.
Yeni metinde uyum finansmanının artırılmasına yönelik bir süreç öngörülse de gelişmekte olan ülkeler daha somut mali taahhütler talep ediyor. Özellikle iklim krizinin ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kalan Afrika ülkeleri ve küçük ada devletleri, gelişmiş ülkelerin tarihsel emisyon sorumluluklarına uygun finansman sağlaması gerektiğini savunuyor.
Guterres: İklim finansmanı üç katına çıkarılmalı, kirletenler bedel ödemeli
BM Genel Sekreteri António Guterres, Antalya'da dünya liderlerine yaptığı çağrıda fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinin hızlandırılmasını istedi. Guterres, temiz enerjiye geçişten etkilenen çalışanların ve toplumların korunması, gelişmekte olan ülkelere verilen finansman sözlerinin yerine getirilmesi gerektiğini vurguladı.
İklim değişikliğine uyum finansmanının 2035 yılına kadar üç katına çıkarılması çağrısında bulunan Guterres, fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kârlarının vergilendirilmesini de önerdi. Bu kaynakların iklim felaketlerinden etkilenen kırılgan ülkelerin toparlanmasına yardımcı olmak için kullanılabileceğini belirten Guterres, kirletenlerin bedel ödemesi gerektiğini söyledi.
BM Genel Sekreteri, iklim kriziyle mücadelede daha fazla gecikmeye tahammül olmadığını ifade etti.
Müzakere Başkanı Bowen, fosil yakıtların metne dönüp dönmeyeceğini açıklamadı
COP31 Müzakereler Başkanı ve Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, 20 Kasım'da Antalya'da gazetecilerin sorularını yanıtladı. Bowen, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın temel yolunun yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik kullanımının yaygınlaştırılması olduğunu belirtti.
Elektrikleşmenin, 2035 yılına kadar küresel ısınmayı 1,5 dereceyle sınırlamak için gereken çabaların üçte ikisini karşılayabileceğini söyledi.
Bir gazetecinin, fosil yakıtların ikinci taslaktan çıkarılmasına yönelik tepkilerin ardından bu ifadelerin nihai anlaşmaya geri dönüp dönmeyeceğini sorması üzerine Bowen kesin bir yanıt vermedi. Fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik çalışmaların devam edeceğine inandığını belirten Bowen, bunun anlaşma metnine nasıl yansıtılacağı konusunda ülkelerle görüşmelerin sürdüğünü açıkladı.
Bowen: Karbon yakalama, emisyon azaltımını geciktirmek için gerekçe olamaz
Bowen'a, fosil yakıtların metinde yer almamasına karşılık karbon yakalama teknolojilerinin anlaşmada bulunmasının kabul edilebilir bir uzlaşma olup olmadığı da soruldu.
Müzakerelerin ayrıntıları hakkında yorum yapmayacağını belirten Bowen, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) ve Uluslararası Enerji Ajansının (IEA), özellikle emisyonların azaltılmasının güç olduğu sektörlerde karbon yakalama teknolojilerine ihtiyaç duyulacağını öngördüğünü söyledi.
Bowen, bu teknolojilerin emisyon azaltımını geciktirmek için gerekçe olarak kullanılmaması gerektiğini de vurguladı.
Panama'nın itiraz tehdidine ilişkin sorular üzerine ülkelerin kırmızı çizgiler belirlemesinin müzakerelerin doğal bir parçası olduğunu ifade etti. Görüş ayrılıklarına rağmen uzlaşma isteğinin sürdüğünü belirten Bowen, hiçbir ülkenin müzakereleri bırakıp gitmek istediğini söylemediğini aktardı.
Çevre örgütleri: Şimdiye kadarki en kötü COP
COP31'in planlanan kapanış gününde sivil toplum örgütlerinin tepkileri de sertleşti.
İklim Eylem Ağı (Climate Action Network-CAN) temsilcileri, üzerlerinde "Utanç" yazan siyah pankartlarla protesto düzenledi. CAN International İcra Direktörü Tasneem Essop, müzakere masasındaki önerilerin insanları korumadığını ve Küresel Güney ülkelerinin önceliklerini karşılamadığını söyledi.
Çevre örgütleri, zengin ülkeleri iklim finansmanı, emisyon azaltımı ve temiz ekonomiye geçişten etkilenen çalışanların desteklenmesi konularında ilerlemeyi engellemekle suçladı. BM'den Laura Quiñones'in haberine göre Power Shift Africa'nın kurucusu Mohamed Adow ise COP31'i bugüne kadar düzenlenen en kötü iklim zirvesi olarak nitelendirdi.
Adow, gelişmiş ülkelerin daha iddialı iklim hedefleri talep ederken bu hedeflere ulaşmak için gereken mali desteği sağlamadığını savundu.
CAN'ın Adil Geçiş Kıdemli Danışmanı Anabella Rosemberg de BM iklim müzakerelerinin önemini vurguladı.
Rosemberg, iklim zirvelerinin sivil toplumun ve gelişmekte olan ülkelerin gelişmiş ülkelerden hesap sorabildiği son uluslararası alanlardan biri olduğunu belirterek müzakere sürecinin zayıflatıldığını söyledi.
Antalya'daki COP31 İklim Zirvesi'nde nihai anlaşma için müzakereler sürerken, zirvenin planlanan kapanış gününde maskot sahne arkasında sökülmüş halde görüntülendi. Fotoğraf, BM Haber Merkezi tarafından yayımlandı. Fotoğraf: Rosa Castañeda / 10 Billion SolutionsEnerji krizi yenilenebilir kaynaklara geçişi hızlandırabilir
COP31, küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmaların yaşandığı bir dönemde düzenleniyor.
ABD ve İsrail'in şubat ayında İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın ardından İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması, küresel enerji arzında büyük aksamalara neden oldu. Uluslararası Enerji Ajansına göre yaşanan enerji şoku, geçmişteki krizlerden farklı olarak fosil yakıtlara talebin daha da artmasına yol açmadı.
IEA'nın 19 Kasım'da yayımladığı yıllık rapor, yenilenebilir enerji yatırımlarının artık yalnızca iklim politikalarıyla şekillenmediğini ortaya koydu. Yenilenebilir enerji maliyetlerinin düşmesi, enerji güvenliği kaygıları, fosil yakıt ithalatına bağımlılığı azaltma isteği ve elektrik talebindeki artış da bu dönüşümü destekliyor.
Ajans, yenilenebilir enerjinin küresel elektrik üretimindeki payının mevcut yüzde 33 düzeyinden 2035 yılına kadar yüzde 45-50 aralığına yükseleceğini öngörüyor.
21 Kasım'da üçüncü taslak bekleniyor
COP31 Başkanlığının 21 Kasım'da üçüncü anlaşma taslağını sunması bekleniyor. Yeni metinde fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhütlerine yeniden yer verilip verilmeyeceği, iklim finansmanına ilişkin somut hedeflerin nasıl şekilleneceği ve itiraz eden ülkelerin taleplerinin karşılanıp karşılanmayacağı henüz belli değil.
Yaklaşık 200 ülkenin uzlaşması gereken müzakerelerde, fosil yakıtlar ve finansman konularındaki görüş ayrılıklarının nasıl aşılacağı, Antalya'daki zirvenin sonucunu belirleyecek.
Kaynaklar: Birleşmiş Milletler Haber Merkezi - UNFCCC (BM İklim Değişikliği Sekretaryası) - BBC Türkçe













Yorumunuz