Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yıllardır siyasi meşruiyetinin merkezine yerleştirdiği “Büyük Vatanseverlik Savaşı” anlatısı, Ukrayna savaşı uzadıkça Kremlin için ters tepen bir propaganda aracına dönüşüyor. 

Sovyetler Birliği’nin Nazi Almanyası’nı yenmesinin yıldönümü olan 9 Mayıs, Putin döneminde adeta yarı dini bir devlet törenine çevrilmişti. Ancak bu yıl Moskova’daki Zafer Günü kutlamaları, zafer havasından çok güvenlik kaygıları ve toplumsal huzursuzluğun gölgesinde gerçekleşiyor.

73 yaşındaki Putin, Ukrayna’ya karşı başlattığı savaşın Sovyetlerin Nazi Almanyası’na karşı yürüttüğü 1941-1945 arasındaki savaştan daha uzun sürmesi gerçeği karşısında 9 Mayıs geçit törenine başkanlık edecek. Kremlin’in “Nazilerden arındırma operasyonu” diye sunduğu savaşın yıllardır sonuçsuz şekilde devam etmesi, devletin kurduğu tarihi anlatının kendi içinde çatlamasına yol açtı.

Zafer kutlamaları güvenlik kabusuna dönüştü

Moskova yönetimi, Ukrayna’nın Rusya içlerine düzenlediği yoğun insansız hava aracı saldırıları nedeniyle Zafer Günü öncesinde olağanüstü önlemler aldı. Geçit töreni küçültüldü; zırhlı araç gösterileri ve askeri okul yürüyüşleri iptal edildi. Başkentte günlerce Ukrayna İHA’larının takibinden kaçınmak için internet ve cep telefonu kesintileri uygulanması planlandı.

Kremlin’in en sembolik günü, artık güç gösterisinden çok savunma refleksiyle yönetiliyor. Putin’in kısa süreli ateşkes çağrısı yapması da bu nedenle dikkat çekici bulundu. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski buna tek taraflı ateşkes önerisiyle karşılık verse de Rus saldırıları sürdü ve çatışmalar kesilmedi.

Wall Street Journal’ın haberine göre, Almanya merkezli IRIS düşünce kuruluşunun başkanı Nico Lange, “Putin özgürce karar verebilseydi bu geçit törenini düzenlemek istemezdi. Ancak 9 Mayıs’ın yarı dini anlamı nedeniyle iptal etmesi de imkânsız” değerlendirmesinde bulundu.

Kremlin’in “güçlü lider” imajı zayıflıyor

Savaşın ilk dönemlerinde Rus kamuoyunda oluşan “bayrak etrafında birleşme” havasının yerini giderek yorgunluk ve huzursuzluk alıyor. Cephede ilerleme sağlanamaması, Rus kayıplarının 1 milyonu aşması, ekonomideki bozulma ve Ukrayna’nın Rus şehirlerine düzenlediği saldırıların sıradan hale gelmesi, Putin’in yıllardır inşa ettiği “güçlü lider” imajını aşındırıyor.

Carnegie Rusya Avrasya Merkezi kıdemli araştırmacısı Alexander Baunov, “Putin artık insanların gerçek hayatından kopmuş yaşlı bir lider olarak görülüyor. Koruyucu figür ya da Süpermen algısı zayıfladı” ifadelerini kullandı.

Özellikle Ukrayna’nın Rus petrol tesisleri, rafinerileri ve askeri üslerine yönelik saldırıları toplum psikolojisini derinden etkiledi. Bir dönem savaşın uzak kaldığını düşünen bölgeler bile artık Kiev’in menziline girmiş durumda. Rus nüfusunun yaklaşık yüzde 70’inin Ukrayna saldırı tehdidi altında olduğu belirtiliyor.

“Dedelerimiz şimdiye kadar Berlin’e ulaşmıştı, biz hâlâ kırmızı çizgilerden bahsediyoruz”

Rusya’daki savaş yanlısı milliyetçi çevrelerde bile hayal kırıklığı büyüyor. Kremlin’e yakın isimlerden Anastasia Kashevarova’nın Telegram paylaşımı, bu ruh halinin sembolü haline geldi.
Kashevarova, “Bizim dedelerimiz şimdiye kadar Berlin’e ulaşmış olurdu. Biz ise hâlâ yumruk sıkıp kırmızı çizgilerden bahsediyoruz” diyerek savaş yönetimini eleştirdi.

Eski Putin konuşma yazarı Abbas Gallyamov ise savaşın psikolojik kırılma anının ocak ayında yaşandığını söyledi. Çünkü Kremlin’in “özel askeri operasyon” diye tanımladığı savaş, Sovyetlerin Nazi Almanyası’na karşı yürüttüğü savaş süresini geçti.

Gallyamov, “Putin yıllarca dede kültü yarattı. Şimdi bu kült ona karşı dönüyor. İnsanlarda ‘dedelerimizin mirasına layık değiliz’ hissi büyüyor” dedi.

Rusya’da darbe söylentileri yayılıyor

Kremlin’in toplumsal hoşnutsuzluğu bastırmak için internet üzerindeki baskıyı sertleştirdiği belirtiliyor. Çin’in “Büyük Güvenlik Duvarı” modeline benzer yeni dijital kısıtlamalar uygulanırken, güvenlik aygıtı içindeki çatışmalar ve olası darbe hazırlıkları hakkında söylentiler Moskova kulislerinde giderek daha sık konuşuluyor.

Özellikle Wagner lideri Yevgeny Prigojin’in başarısız isyanından sonra Kremlin içindeki güç mücadelelerinin tamamen bitmediği değerlendiriliyor.

Milliyetçi yorumcu Aleksandr Kartavykh, mevcut “toplumsal psikoz” ortamında Rus toplumunun istikrar rezervinin yalnızca birkaç ay daha sürebileceğini savundu.

Milliyetçi kanat da öfkeli

Putin’in en sadık destekçileri arasında yer alan aşırı milliyetçi çevreler bile artık devlet içindeki yolsuzluklardan ve savaş yönetimindeki başarısızlıklardan açıkça şikâyet ediyor.

Bir zamanlar Putin’in yakın dostu olan eski Savunma Bakanı, şu anki Ulusal Güvenlik Konseyi başkanı Sergey Şoygu, bu çevrelerin en büyük hedeflerinden biri haline geldi. Şoygu’ya yakın dört eski bakan yardımcısının yolsuzluk suçlamalarıyla tutuklanması Kremlin’deki çatlakların derinleştiği yorumlarına yol açtı.

Ayrıca Kiev’i ele geçirme girişiminin başarısızlığıyla ilişkilendirilen General Aleksandr Chayko’nun Rus Hava Kuvvetleri'nin yeni komutanı olarak atanması milliyetçi çevrelerde tepki yarattı.

Savaş artık sıradan Rusların hayatına dokunuyor

Toplumdaki öfkenin büyümesinde savaşın artık doğrudan gündelik yaşama dokunması belirleyici oldu. Ukrayna saldırıları nedeniyle Karadeniz kıyısındaki turistik bölgelerde petrol sızıntıları yaşanırken, Rusya içlerindeki şehirlerde alışveriş merkezleri zarar görüyor, siviller hayatını kaybediyor.

Çuvaşistan’dan paylaşım yapan TikTok fenomeni Vova_Cola’nın videosu bu ruh halinin dikkat çekici örneklerinden biri oldu. Fenomen, Putin ve Zelenski’ye “kas gücü yerine aklı seçmeleri” çağrısı yaptı ve çocukların huzur içinde büyümesi gerektiğini söyledi.

Johns Hopkins Üniversitesi tarih profesörü Sergey Radchenko’ya göre savaş artık yalnızca cephede yaşanan bir çatışma değil. “Savaş, uzaktan destek veren insanların kalbine kadar ulaştı” diyen Radchenko, toplumdaki sorgulamanın büyüdüğünü ifade etti.

Kremlin kontrollü bir şekilde hoşnutsuzluğun ifadesine izin veriyor

Monako’da yaşayan eski televizyon yıldızı Victoria Bonya’nın Putin’i doğrudan hedef alan videosu ise milyonlarca etkileşim aldı. Bonya, Putin’e “Ülkede neler yaşandığını bilmiyorsunuz. İnsanlar korkmaktan yoruldu” dedi.

Dikkat çekici olan ise Kremlin’in Bonya’yı doğrudan cezalandırmak yerine açıklamalarını “not aldıklarını” söylemesi oldu.

Eski Kremlin danışmanı Marat Gelman’a göre yönetim bilinçli şekilde sınırlı hoşnutsuzluğa izin veriyor. Gelman, “Kremlin ileride ciddi bir toplumsal patlama yaşanabileceğini görüyor. Bu yüzden şimdilik düşük yoğunluklu öfkenin boşalmasına izin veriyor” değerlendirmesinde bulundu.

“Rusya’da her şey yavaş olur ama olduğunda çok hızlı olur”

2022’de savaş başladığında ABD’nin Moskova Büyükelçisi olan John Sullivan’ın sözleri ise dikkat çekici bulundu. Sullivan, “Rusya’da işler yavaş ilerler ama olduğunda çok hızlı olur. Birkaç yıl önce bunu söylemezdim ama şimdi büyük değişim ihtimalini mümkün görüyorum” ifadelerini kullandı.

Kremlin hâlâ güçlü güvenlik aygıtına ve baskı kapasitesine sahip olsa da Ukrayna savaşı uzadıkça Putin’in yıllardır üzerine kurduğu “yenilmez lider” imajının ciddi şekilde aşındığı yorumları giderek daha yüksek sesle dile getiriliyor.

Kaynak: WSJ