İran ile yaşanan çatışma, küresel enerji için kilit öneme sahip nakliye rotalarından birini sekteye uğrattı ve dünyayı bir şokun eşiğine getirdi. Dizel, benzin ve jet yakıtının fiyatları, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin tarihin en çılgın emtia ticaretine yol açtığı 2022 yılını anımsatan bir hızla arttı. 

Gösterge ABD ham petrol vadeli fiyatları bu hafta 1983’ten bu yana en hızlı yükselişini kaydederek yüzde 36 artışla varil başına 90,90 dolara çıktı. Birçok analist petrolün hızla 100 dolara yaklaşacağını düşünüyor. Bu seviyenin üzerindeki fiyatlar ise ABD ekonomisi için resesyon riskini artırabilir.

2022'de Biden yönetimi yetkilileri, Ukrayna savaşının emtia piyasaları ve tedarik zincirlerinde yarattığı kaosu kontrol altına almak için aylarca çaba sarf etti. 

Aniden yükselen enerji maliyetleri (uçak yakıtından, benzin, kamyon ve traktörler için dizel yakıta kadar her şey daha pahalı) Basra Körfezi'nden gelen ham petrol arzındaki artıştan kaynaklanıyor. Normalde bölgeden petrol taşıyan tankerler sefer yapmıyor ve bu da dünyayı petrol arzının yaklaşık beşte birinden mahrum bırakıyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki tankerlere yönelik devam eden tehditler, yakındaki petrol sahaları, doğal gaz terminalleri ve daha birçok yerdeki üretim durdurmalarıyla birleşince, yaklaşık 32 kilometre genişliğindeki boğaz üzerinden yapılan ihracat neredeyse durma noktasına geldi.

İran'ın Basra Körfezi'ndeki enerji merkezlerine yönelik karşı saldırılarına hazırlıksız yakalanıldı

Şirketler ve yatırımcılar, ABD ve İsrail'in saldırıya hazırlanmasıyla birlikte askeri yığılmayı yakından takip ediyordu. Ancak İran'ın Basra Körfezi'ndeki enerji merkezlerine yönelik karşı saldırılarının hızı ve şiddeti birçok kişiyi hazırlıksız yakaladı. 

Tedarik zinciri danışmanlık firması Efficio'nun yöneticilerinden Paul Baris, "İşte sürpriz buradaydı" dedi.

ABD ham petrol vadeli işlemleri bu yıl %58 arttı. Gelecek ay teslimatlı dizel ve benzin sözleşmelerinin fiyatı ise daha da yüksek seviyelere çıktı. Amerika Birleşik Devletleri'nde benzin fiyatları yükselmeye devam ediyor ve bir haftada %14 arttı.

Havayolu şirketleri jet yakıtındaki artışa karşı korunmaya geçti

Wall Street’te Ortadoğu’daki ölümcül saldırıların yarattığı sarsıntı hissedilirken, enerji piyasalarında riskten korunma amaçlı işlemler hız kazandı. Haftanın başında petrol üreticileri, gelecekteki fiyat seviyelerini güvence altına almak için opsiyon sözleşmelerine [gelecekte belirli bir fiyattan alım veya satım yapma hakkı veren finansal anlaşmalar] yönelirken, jet yakıtı fiyatlarındaki sert yükseliş üzerine bazı havayolu şirketleri de artan maliyet riskine karşı hedge pozisyonları [fiyat dalgalanmalarından doğabilecek zararı sınırlamak için yapılan finansal korunma işlemleri] almaya başladı.

Cuma günü, ABD Uluslararası Kalkınma Finans Kurumu (IDFC), olası kayıpları karşılamaya yardımcı olmak için 20 milyar dolarlık bir reasürans tesisi oluşturacağını açıkladı. Ancak gemi sahipleri, bu küçük kuruluşun savaş bölgesi için ne kadar hızlı bir şekilde sigorta ürünleri üretebileceğini sorguluyor.

ABD Hazine Bakanlığı bu hafta Hindistan'ın geçici olarak deniz yoluyla Rus petrolü satın almasına izin verdi ve Rusya'nın Rosneft petrol şirketinin Alman şubesiyle yapılan işlemlere olanak sağlamak için yaptırımları hafifletti. Trump ayrıca, 1980'lerde İran-Irak savaşı sırasında tankerlere yönelik saldırıları engellemek için kullanılan bir taktik olan, boğazdan geçen ticari gemilere donanmanın refakat edebileceğini söyledi.

Bazı yatırımcılar ve nakliye temsilcileri, Amerikan hükümeti destekli sigorta poliçelerine sahip tankerlerin bile, çatışmalar yatışana veya ABD ordusunun bölgede saldırıları caydıracak yeterli varlığa sahip olana kadar bu yolculuktan kaçınacağı konusunda uyarıyor.

Petrol üretiminin ekonomisi çoğu zaman, yan ürün olarak ortaya çıkan doğal gazı şirketlerin satabilme kapasitesiyle bağlantılıdır. Ancak bölgedeki doğal gaz boru hatları neredeyse tam kapasiteye ulaşmış durumda. Aynı zamanda ABD’nin doğal gaz ihracatının büyük bölümü de uzun vadeli sözleşmelerle zaten bağlanmış bulunuyor. 

“Doğal gaz çıkaramazsanız, ham petrol de çıkaramazsınız"

Wall Street Journal’a konuşan East Daley Analytics'in operasyon direktörü Rob Wilson, "Doğal gaz çıkaramazsanız, ham petrol de çıkaramazsınız" dedi. 

Amerika Birleşik Devletleri, tarihindeki en fazla petrol üretimini yapmasına rağmen, ülkenin bazı bölgeleri hâlâ ithalata bağımlı durumda. Orta Doğu'dan küresel pazara jet yakıtı ve dizel yakıtın uzun süre kesilmesi, yakıt sıkıntısı çeken ABD kıyılarını Avrupa ve Asya ile tedarik konusunda karşı karşıya getirebilir.  

ABD’de kuzeydoğu'da soğuk bir kışın ardından, bölge genelinde yakıt terminalleri işleten Global Partners'ın operasyon direktörü Mark Romaine, "kimse fazladan stokla gelmedi" dedi. Kısa vadeli sözleşmeler, gelecekteki tedariklerden daha pahalı olmaya devam ediyor ve bu da şirketleri stok yapmaktan caydırıyor. 

Savaş ne kadar uzun sürerse, elden ele geçinmeye devam etmek o kadar riskli hale gelecektir. Romaine, "Buradaki en büyük belirsizlik süresi. Bu ne kadar sürecek?" dedi.

Kaynaklar: WSJ – New York Times