İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, orduya "Lübnan'daki güvenlik bölgesini daha da genişletme" emri verdi. Netanyahu, video mesajında, "Kuzeydeki durumu temelden değiştirmeye kararlıyız" dedi.

Lübnan, İsrail'in kuzey komşusudur. 

Mart ayı başlarında İsrail, Litani Nehri'nin güneyinde yaşayan tüm sivillerin evlerini boşaltıp nehrin kuzeyine taşınmalarını emretti. O zamandan beri İsrail ordusu nehre doğru ilerliyor. İsrail Savunma Bakanı İsrail Katz'a göre, ordu Lübnan'da Litani Nehri'ne kadar olan bölgenin kontrolünü ele geçirmeyi amaçlıyor.

Birçok Lübnanlı, İsrail'in büyük ölçekli bir kara işgali ve ardından güney Lübnan'ın işgalinden korkuyor. İsrail, 2000 yılına kadar yaklaşık 18 yıl boyunca güney Lübnan'ı işgal etmişti. 

İran'ın İsrail'e yönelik yeni roket saldırıları, ülkenin güneyindeki çöl kenti Beerşeba çevresinde birçok kişinin yaralanmasına neden oldu.

İsrail acil sağlık hizmetleri Magen David Adom, öğleden sonra (yerel saatle) patlama dalgalarının etrafa saçtığı cisimlerden kaynaklanan on bir yaralanma vakası bildirdi. Güney İsrail'de çok sayıda roket uyarısı verildi ve birçok bölgede sirenler çaldı.

İsrail’de öğleden sonra (yerel saatle) gerçekleşen bir başka roket saldırısının ardından, Beerşeba dışındaki bir kimya tesisinde büyük bir yangın çıktı. Yangının tehlikeli maddeler yayabileceği ve halk için tehlike oluşturabileceği yönünde kısa süreli bir endişe yaşandı. Ancak, İsrail Çevre Koruma Bakanlığı soruşturmaların ardından tehlikenin geçtiğini açıkladı.

Böcek ilacı üreticisi Adama, oradaki tesislerinin ya bir İran füzesi ya da engellenen bir füzenin parçalarıyla vurulduğunu belirtti. Şirket, herhangi bir yaralanma olmadığını ve hasarın boyutunun belirsiz olduğunu bildirdi. İsrail itfaiyesi olay yerinde olduğunu söyledi. 

Sosyal medyada paylaşılan görüntüler ve videolar, etkilenen tesis olduğu düşünülen bir sanayi tesisinden yükselen yangını ve büyük bir siyah duman bulutunu gösterdi.

İran Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed-Rıza Aref'e göre, Basra Körfezi'ndeki Hürmüz Boğazı'nın düzenleme sistemi temelden değiştirilecek. Aref, X’ten yaptığı açıklamada, "Hürmüz Boğazı rejimi artık eskisi gibi olmayacak" dedi. 

İran’ın, bölgedeki "askeri kazanımlarını" ülke için "kalıcı bir ekonomik avantaja" dönüştürmek istediğini belirtti. Aref, “Evet, rejim değişti; üstelik Hürmüz Boğazı’nın rejimi değişti! Hürmüz Boğazı’nın düzeni artık geçmişte olduğu gibi olmayacak; devlet, sahadaki kazanımı ülke için kalıcı ekonomik ve güvenlik yararına dönüştürmekte kararlıdır” ifadelerini kullandı.

İran kaynaklarına göre, gelecekte Hürmüz Boğazı'ndan sadece İran'a karşı savaşta yer almayan gemilerin geçmesine izin verilecek. Tahran'ın savaşı desteklediğini düşündüğü devletlere veya aktörlere ait gemilerin geçişine izin verilmeyecek. Ayrıca, İran parlamentosu boğaz için bir geçiş ücreti sistemi getirecek bir yasa tasarısı hazırlıyor. Bu yasaya göre, gemiler geçiş için ücret ödemek zorunda kalacak. 

Fotoğraf: Pakistan Dışişleri Bakanlığı Instagram hesabı

Pakistanlı yetkililer, Orta Doğu’daki savaşa arabuluculuk çabalarının son halkası olarak pazar günü Suudi Arabistan, Türkiye ve Mısır dışişleri bakanlarıyla görüşmelere ev sahipliği yaptı. İslamabad’daki görüşmelere savaşın tarafları katılmadı.

Pakistan Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan iki sayfalık açıklamaya göre, Pakistan, Suudi Arabistan, Türkiye ve Mısır dışişleri bakanları pazar öğleden sonra toplantılarını tamamladı. 

Bakanlığın açıklamasında, “Dışişleri bakanları mevcut bölgesel durumu çok ayrıntılı ve derinlemesine ele aldı. Ayrıca bölgede savaşın erken ve kalıcı şekilde sona erdirilmesi için olası yolları tartıştık. Dışişleri bakanları, devam eden çatışmanın daha geniş bölgede yaşamlar ve geçim kaynakları üzerindeki yıkıcı etkisi nedeniyle son derece üzücü olduğunu ifade etti. Bu savaşın kimsenin lehine olmadığı ve yalnızca ölüm ve yıkıma yol açacağı konusunda mutabık kaldık. Bu zorlu dönemde İslam ümmetinin birliği hayati önem taşımaktadır” denildi.

Görüşmelerin ne ölçüde ilerleme sağladığı ise netlik kazanmadı. Ülkeler toplantıya ilişkin ortak bir bildiri yayımlamadı.

Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, diğer bakanlara İslamabad’da ABD-İran görüşmelerinin yapılma ihtimali hakkında bilgi verdiğini söyledi. “Ziyarette bulunan dışişleri bakanları bu girişime tam destek verdiklerini ifade etti” diye belirtti. Dar ayrıca, hem ABD’nin hem de İran’ın, görüşmelerin kolaylaştırılması konusunda Pakistan’a güven duyduklarını ifade etti.

Toplantının ardından Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan Al Suud, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile başbakanlık konutunda bir araya geldi. Görüşmeye İshak Dar ile ülkenin ulusal güvenlik danışmanı ve istihbarat teşkilatı başkanı Muhammed Asım Malik de katıldı.

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati de daha sonra Şahbaz Şerif ile ayrı görüşmeler yapmak üzere başbakanlık konutuna geldi.

Şahbaz Şerif, Pakistan’ın Suudi Arabistan ile “tam ve sarsılmaz dayanışmasını” yineleyerek, mevcut kriz sürecinde Suudi Arabistan’ın “itidalli tutumunu” övdü ve Pakistan’ın her zaman Suudi Arabistan’ın yanında olacağını vurguladı.

İslamabad’daki bu görüşmeler, 19 Mart’ta Riyad’da düzenlenen ve aynı dört ülkenin katıldığı toplantının devamı niteliğinde görülüyor. Söz konusu toplantıda, “İran’ın bölgedeki gerilimi artıran adımları” ve güvenlik ile istikrarın sağlanması için koordinasyonun önemi ele alınmıştı.

Avustralya'da da benzin fiyatları hızla yükseldi. Buna karşılık, Victoria ve Tazmanya eyaletleri 1 Temmuz'a kadar ücretsiz toplu taşıma hizmeti sunuyor. Tazmanya Başbakanı Jeremy Rockliff, "Yükselen benzin fiyatlarının aile bütçelerini zorladığını biliyoruz ve bu nedenle Tazmanyalıları korumak için kararlı adımlar attık" dedi.

Victoria Başbakanı Jacinta Allan ise bu adımın tüm sorunları çözmeyeceğini belirterek, "Ancak bu, Victoria halkına şu anda yardımcı olmak için atılmış acil bir adımdır; biz de Victoria'da yaşamı daha uygun fiyatlı hale getirmek için yeni çözümler üzerinde çalışmaya devam ediyoruz" dedi.

Yaroslav Trofimov X hesabı 

Çeşitli haberlere göre, cuma günü İran'ın Prens Sultan Hava Üssü'ne düzenlediği füze ve insansız hava aracı saldırısı, ABD Hava Kuvvetleri'ne ait bir E-3 Sentry radar sistemini (İran'a karşı hava savaşını koordine etmek için kullanılan uçan bir radar sistemi) imha etti. Fotoğraflar, Riyad'ın güneyindeki üssün pistinde enkazı gösteriyor. Hasarın onarılamaz olduğu düşünülüyor.

E-3, 400 kilometrelik bir yarıçap içinde uçakları, insansız hava araçlarını ve füzeleri tespit edebilen, disk şeklinde bir radar kubbesine sahip, dönüştürülmüş bir Boeing 707'dir. 

Uçan bir komuta merkezi gibi işlev görerek savaş uçaklarına hedefler atar ve müttefik uçakların birbirlerini tehlikeye atmamasını sağlar. ABD Hava Kuvvetleri'nin elinde bu uçaklardan sadece 16 tane kaldı; üretimi durduruldu. Planlanan halefinin en erken on yılın sonuna kadar gelmesi beklenmiyor. 

İran saldırıları bölgedeki birçok yer tabanlı radar tesisini zaten imha etti. Kalan E-3'lerin şimdi bu boşlukları da telafi etmesi gerekiyor. Saldırı ayrıca uzun menzilli görevler için hayati önem taşıyan birkaç tanker uçağını da vurdu. Onu aşkın ABD askeri yaralandı, ikisi ağır.

İran sadece bir uçağa saldırmadı. İran, en çok ihtiyaç duyulduğu anda ABD'nin bölgedeki hava muharebe kapasitesine vurdu. Wall Street Journal’ın uluslararası baş muhabiri Yaroslav Trofimov X’ten böyle bir saldırının yüksek düzeyde uydu keşfi gerektirdiğini yazdı ve Rusya'nın yardım etmiş olabileceği sorusunu gündeme getirdi.

Uçağın üretimi 1992'de sona erdi. Pentagon'un bunların yerine koymayı hedeflediği yeni Awacs uçakları olan Boeing'in E-7 Wedgetail modelinin tanesinin 700 milyon dolardan fazla maliyete sahip olması bekleniyor.

E-3 Sentry, erken uyarı ve kontrol sistemi, karada, denizde ve stratosfere kadar havada düşman hedeflerini izleyerek askeri operasyonlar için bir tür sinir merkezi görevi görür. ABD'nin bir zamanlar 30'dan fazla E-3 Sentry uçağı vardı ve bunları Irak, Afganistan, Libya ve Yugoslavya'daki operasyonlarda kullandı.

Kıdemli bir Demokrat milletvekili, Trump yönetiminden gelen gizli brifinglerde, İran hükümetinin oluşturduğu tehdidi nasıl ortadan kaldırmayı planladığına dair net bir eylem planı bulunmadığını, bunun da savaşın başlamasından bir ay sonra başkan ve Kongre'deki Cumhuriyetçi müttefiklerinin belirttiği bir hedef olduğunu söyledi.

Washington Temsilciler Meclisi Üyesi ve Silahlı Kuvvetler Komitesi'nin en yüksek rütbeli Demokrat üyesi Adam Smith, "Fox News Sunday" programında, "Bu rejimi temelden değiştirecek adımlar nelerdir?" diye sordu. Sözlerine şöyle devam etti: "İran'dan gelen tehdidi ortadan kaldırmak için değil, sadece bir nebze azaltmak için muazzam bir bedel ödedik. Ve bu savaşın maliyetleri artmaya devam ederken, tehdidi tamamen ortadan kaldırmak için hiçbir planımız yok."

Lübnan devlet medyasına göre, İsrail'in pazar günü Güney Lübnan'daki Bint Jbeil'de bulunan bir sağlık merkezine düzenlediği hava saldırılarında iki sağlık görevlisi hayatını kaybetti. İsrail ordusundan konuyla ilgili hemen bir açıklama yapılmadı. Pazar günü daha sonra, bir İsrail askeri sözcüsü Hizbullah'ı, İsrail'in "geniş çaplı askeri kullanım" olarak tanımladığı ambulans ve diğer askeri tesislerin kullanımını derhal durdurması konusunda uyardı. Sözcü, Bint Jbeil'e yapılan saldırıdan bahsetmedi.

İran gün boyunca İsrail'e sürekli olarak balistik füzeler fırlattı. Gece yarısından bu yana ülkeye en az altı füze saldırısı düzenlendi, ancak can kaybı yaşanmadı.

İran saldırılarının çoğu İsrail savunması tarafından engellendi, ancak 28 Şubat'ta savaşın başlamasından bu yana birkaç saldırı İsrail'i geçmeyi başardı ve şu ana kadar en az 16 kişinin ölümüne neden oldu. Ancak sürekli hava saldırısı sirenleri ve daha fazla saldırı tehdidi, İsrail'deki birçok okul ve işletmenin yaklaşık bir aydır kapalı kalmasına neden oldu.

İranlı bir yetkili pazar günü, Suudi Arabistan, Mısır ve Türkiye'den yetkililerin savaşı sona erdirmenin bir yolunu bulmak umuduyla Pakistan'da bir araya geldiği bir dönemde bile, liderliğin Amerikan diplomasi çabalarına güvenilemeyeceği yönündeki kamuoyuna verdiği mesajın altını çizdi.

İran Devrim Muhafızları Ordusu sözcüsü İbrahim Zolfağhari, yaptığı açıklamada ABD Başkanı Trump hakkında, "Bir an müzakerelerden bahsediyor, sadece birkaç saat sonra ise savaşa girmeye karar veriyor" dedi.

İran parlamentosu başkanı Muhammed Bağher Ghalibaf, "Amerikan askerlerinin karaya çıkmasını beklediklerini ve onları ateşe vereceklerini" söyledi

İran parlamentosu başkanı Muhammed Bağher Ghalibaf, pazar günü ABD'yi "gizlice kara işgali planlarken" diplomasi maskesi takmakla suçladı. 2.500 ABD Deniz Piyadesinden oluşan bir keşif birliğinin cumartesi günü Orta Doğu'ya gelmesi, çatışmada yeni bir tırmanışa işaret etti.

Devlet medyası tarafından savaşın 30. gününde yayınlanan meydan okuyucu bir açıklamada Ghalibaf, İran güçlerinin "Amerikan askerlerinin karaya çıkmasını beklediklerini ve onları ateşe vereceklerini" söyledi.

Ghalibaf, Amerika'nın savaşı sona erdirmek için hazırladığı 15 maddelik planı, ABD'nin "savaşta başaramadığını" diplomasi yoluyla başarma girişimi olarak nitelendirdi. İran'ın "aşağılanmayı" veya teslimiyeti kabul etmeyeceğini belirten Ghalibaf, "Amerika'yı cezalandırabileceğimizden ve İran'a saldırmayı düşündüğüne pişman edebileceğimizden eminiz" dedi.

Kaynaklar: WSJ – New York Times – Pakistan Dışişleri Bakanlığı Instagram