Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri, 30 Ocak Cuma günü bazılarının ödeme yapmayı reddetmeye devam etmesi halinde üye devletleri, örgütün "yaklaşan mali çöküşü" konusunda uyardı. 

António Guterres üye ülkelere yazdığı bir mektupta, kurumun "zorlu mali dönemlerin üstesinden geldiğini", ancak "mevcut durumun tamamen farklı" olduğunu belirtti. Bunun nedeninin, adını vermediği bazı ülkelerin "onaylanmış düzenli bütçenin önemli bir bölümünü finanse eden zorunlu katkıları yerine getirmeme kararları" olduğunu açıkladı.

Birleşmiş Milletler'in savunduğu çok taraflılığa düşmanca yaklaşan Amerika Birleşik Devletleri, son aylarda bazı zorunlu ödemeleri yapmayı reddetti veya geciktirdi ve bazı BM kuruluşlarına sağladığı fonları azalttı.

Ocak ayının başında ABD Başkanı Donald Trump, "artık Amerikan çıkarlarına hizmet etmeyen 66 uluslararası kuruluştan ABD'nin çekilmesini" emretti; bunların arasında BM'ye bağlı 31 kuruluş da bulunuyordu. ABD Başkanı ayrıca, başlangıçta Gazze Şeridi planını uygulamak amacıyla kurulan, ancak eleştirilere göre aslında BM'ye rakip bir örgüt haline gelmesi amaçlanan bir Barış Konseyi oluşturdu.

“Var olmayan parayı iade etmemiz bekleniyor"

193 üye devletin 150'den fazlası aidatlarını ödemiş olmasına rağmen, Birleşmiş Milletler 2025 yılını 1,6 milyar dolarlık ödenmemiş aidatla kapattı; bu rakam 2024 yılındakinin iki katından fazla.

Kurumun nakit akışını daha da etkileyen "ilişkili bir sorunla" karşı karşıya olduğunu belirten Genel Sekreterin sözcülerinden Farhan Haq basın toplantısında, kurumun harcanmamış fonlar için üye devletlere geri ödeme yapması gerektiğini açıkladı. Guterres mektubunda, "Kafkaesk [Kafkavari] bir döngüye yakalandık: Var olmayan parayı iade etmemiz bekleniyor" diyerek üzüntüsünü dile getirdi.

Bütçe %7 oranında düşürüldü

Bu açıklar örgütü işe alımları dondurmaya, ödemeleri geciktirmeye veya misyonlarını azaltmaya zorluyor. BM Genel Sekreteri için bu kısıntılar artık yeterli değil. Aralık ayında onaylanan 2026 program bütçesini "tamamen uygulayamayacağından" endişe ediyor. "Daha da kötüsü, düzenli bütçenin likiditesi temmuz ayı gibi erken bir tarihte tükenebilir" diye tahmin ediyor.

Görev süresi yıl sonunda sona erecek olan Antonio Guterres, bu nedenle üye devletleri "ödeme yükümlülüklerini eksiksiz ve zamanında yerine getirmeye" veya örgütün "mali kurallarını kapsamlı bir şekilde gözden geçirmeye" çağırıyor.

BM’nin 3,4 milyar dolar ile 2026 bütçesi, bir önceki yıla göre %7 oranında azaldı. Üye devletler, yaklaşık 2.400 pozisyonun kaldırılmasını onaylayarak, son yılların en sıkı bütçe kararlarından birini tamamladı.

Kağıt üzerinde, ABD, her üye devletin ulusal gelirine göre belirlenen ödeme gücüne dayalı bir hesaplama yöntemine göre, 2025-2027 dönemi için %22'lik bir katkıyla BM'ye en büyük katkıyı sağlayan ülke konumunda. Çin ise yaklaşık %20'lik bir katkıyla ikinci en büyük katkıyı sağlayan ülke.

Kaynak: Le Monde