Katar ve Pakistanlı yetkililer, İsviçre'deki görüşmelerde kalıcı bir barış anlaşmasına doğru "cesaret verici ilerleme" kaydedildiğini söyledi. Ancak Lübnan konusundaki gerilimler devam ederken ABD Başkan Trump İran'a yönelik tehditlerini yineledi.

Katar ve Pakistan'ın arabuluculuk görevinde bulunduğu, İran'daki savaşta 60 günlük bir duraklamanın kalıcı bir barışa dönüştürülmesi konusunda İsviçre'de yürütülen üst düzey diplomatik görüşmeler, yerel saatle pazartesi sabahı erken saatlerde sona erdi.

Lübnan'da "çatışma önleme birimi"

İsviçre'deki meşhur göl kenarı tatil beldesi Bürgenstock’da pazar sabahı başlayan görüşmelerin ardından Katar ve Pakistan, pazartesi sabahı saat 3'ten sonra sosyal medyada açıklama yaptı.

Açıklamada, ABD ve İran'ın, İsrail ile İran destekli militan grup Hizbullah'ın aylardır çatıştığı Lübnan'da askeri operasyonların durdurulmasını sağlamak için bir 'çatışmasızlık koordinasyon birimi' de dahil olmak üzere çeşitli yeni mekanizmalar üzerinde anlaştığı belirtildi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, açıklamanın ardından sosyal medyada yaptığı açıklamada, Lübnan'daki çatışmayı sona erdirmek için "önemli ilerleme" kaydedildiğini söyledi. "İlk gerçek sınav: Lübnan çatışmasızlık birimi" diye ekledi.

Görüşmelerin ayrıntılarını anlatmak için isminin açıklanmasını istemeyen bir ABD yetkilisi, Katar-Pakistan açıklamasından yaklaşık bir saat önce görüşmelerin gece geç saatlere kadar devam etmesinin beklendiğini söylemişti. İsviçre'de gün ağarırken, Amerikalı ve İranlı yetkililerin ülkede daha fazla görüşme yapmayı planlayıp planlamadıkları belirsizdi.

İran devlet medyasına göre, İranlı müzakereciler pazar günü, görüşmelerin devam edebilmesi için İsrail ile Hizbullah arasındaki savaşın sona ermesini şart koştu. 

Görüşmeler, ABD Başkanı Trump'ın İran'a yönelik tehditlerini yinelemesiyle de gerginleşti; ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise görüşmelerin başında başkanın İran ile "yeni bir sayfa açmak" istediğini söylemişti.

Trump, Fox News'e verdiği bir röportajda, 60 günlük sürenin ardından "istediğim her şeyi yapabileceğini" söyledi ve Tahran'ın uranyum zenginleştirme hakkını koruması gerektiğinde ısrar eden İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın "ağzına dikkat etmesi gerektiğini" belirtti.

İran'ın baş müzakerecisi Muhammed Ghalibaf, sosyal medyada yaptığı açıklamada, ABD'nin tehditler savurma konusunda dikkatli olması gerektiğini belirterek, İran silahlı kuvvetlerinin karşılık vermeye hazır olduğunu söyledi.

"Onlar ne kadar konuşurlarsa konuşsunlar, harekete geçen biziz" diye yazdı.

ABD'li yetkili, görüşme konuları arasında Hürmüz Boğazı'nın açık kalmasının sağlanması ve Lübnan'daki ateşkesin uygulanmasının yer aldığını söyledi.

Pazar günü yapılan görüşmeler, kalıcı bir barış anlaşmasıyla sonuçlanması amaçlanan müzakerelerin ilkiydi.

İran devlet medyasına göre, görüşmeler çoğunlukla Lübnan'a odaklandı ve İran'ın nükleer programının geleceğine değinilmedi. İran ulusal petrol şirketinin genel müdürü Hamid Bovard, devlet medyasına yaptığı açıklamada, ülkenin petrol ve ilgili sektörlerine uygulanan yaptırımların kaldırılmasının da görüşüldüğünü belirtti.

Hürmüz Boğazı

Bir diğer önemli konu ise, petrol ve doğalgaz sevkiyatı için hayati önem taşıyan ve ön anlaşma şartlarına göre 60 gün boyunca açık kalacak olan Hürmüz Boğazı'ndan gemilerin geçişidir. İran'ın Lübnan'daki çatışmalar nedeniyle boğazı kapatacağını iddia etmesinin ardından cumartesi günü boğazın durumu belirsizliğe düştü. ABD ordusu, deniz trafiğinin akmaya devam ettiğini ve İran'ın boğazı "kontrol etmediğini" belirtti.

Küresel petrol piyasası göstergesi olan Brent petrolün fiyatı yüzde 1 artarak varil başına 81 doların biraz üzerine çıktı. ABD'nin gösterge petrolü Batı Teksas Orta Ham Petrolü de benzer bir artış göstererek varil başına 77 doların üzerinde işlem gördü.

Nükleer program

ABD-İran görüşmelerindeki en zorlu konu olan İran'ın nükleer programı ve uranyum stokları meselesi sonraya bırakıldı. İran şu ana kadar sadece nükleer silah geliştirmeyeceğine dair uzun süredir verdiği sözü yineledi ve ülkenin cumhurbaşkanı Pezeşkiyan pazar günü yaptığı açıklamada İran'ın uranyum zenginleştirme hakkından "asla geri adım atmayacağını" söyledi.

Lübnan saldırıları 

Pazar günü yerel saatle 22:00 itibarıyla İsrail'in Lübnan'a veya Hizbullah'ın İsraillilere yönelik herhangi bir saldırısı olduğuna dair bir haber bildirilmedi. Bununla birlikte, cumartesi geç saatlerde açıklanan İsrail ordusunun Lübnan’a saldırıları durdurmasına yönelik yeni direktifinin, gerilimi çözüp çözmeyeceği belirsizliğini koruyor.

Kaynak: New York Times