İran güvenlik yetkilileri, ABD'nin bu hafta başında ABD Başkanı Donald Trump tarafından imzalanan mutabakat zaptında yer alan yükümlülükleri yerine getirmediğini savunarak Hürmüz Boğazı'nı kapattıklarını açıkladı. Karar, İsrail ile Hizbullah arasında Lübnan'da sağlanan yeni ateşkesin saatler içinde fiilen çökmeye başlamasının ardından duyuruldu.

Tahran'ın açıklaması, dünya enerji ticareti açısından kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı'nın yeniden güvenli şekilde açılmasını hedefleyen İran-Amerikan mutabakatının en önemli unsurunu şimdilik ortadan kaldırmış oldu.

Ateşkes çöktü, çatışmalar yeniden başladı

İsrail ile Hizbullah arasında cuma günü saat 16.00 itibarıyla yürürlüğe giren yeni ateşkes, Katar'ın arabuluculuğu ve ABD ile İran'ın yoğun baskıları sonucunda sağlanmıştı. Ancak ateşkesin üzerinden henüz bir gün geçmeden Lübnan'ın güneyinde çatışmalar yeniden tırmandı.

Lübnan devlet medyası, Nabatiye çevresi başta olmak üzere güney bölgelerde yeni İsrail saldırılarının başladığını duyurdu.

İsrail ordusu ise saldırıların, Hizbullah'ın Güney Lübnan'daki İsrail birliklerine yönelik 50'den fazla saldırısına karşılık gerçekleştirildiğini açıkladı.

Lübnanlı sağlık yetkililerine göre son saldırılarda yedi kişi hayatını kaybetti. Önceki saldırılarla birlikte ölü sayısının 83'e, yaralı sayısının ise 141'e ulaştığı bildirildi.

İran: Anlaşmanın şartları yerine getirilmedi

Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngören mutabakatın yalnızca deniz trafiğiyle ilgili olmadığını, aynı zamanda Lübnan'daki çatışmaların sona ermesini de içerdiğini savunuyor.

İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü yaptığı açıklamada, ABD'nin İsrail üzerinde yeterli baskıyı kuramadığını ve anlaşmanın temel şartlarından birinin ihlal edildiğini söyledi. Bu gerekçeyle İran güvenlik makamları Hürmüz Boğazı'nın geçici olarak kapatıldığını duyurdu.

Enerji piyasaları için kritik gelişme

Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz ticaretinin önemli bölümü Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyor. Ancak İran'ın açıklamasından önce bile boğazdaki trafik tam anlamıyla normale dönmemişti.

Tahran yönetimi yeni oluşturduğu "Basra Körfezi Boğazları Otoritesi" aracılığıyla gemiler için yeni kayıt ve geçiş prosedürleri uygulamaya başlamıştı. Yeni kurallara göre gemilerin geçişten iki gün önce kayıt yaptırması gerekiyor.

İran ayrıca güvenlik, çevre hizmetleri ve sigorta kapsamında yeni ücretlendirme sistemleri üzerinde çalıştığını açıkladı. Her ne kadar bu ücretlerin ilk 60 gün boyunca alınmayacağı duyurulsa da, denizcilik sektöründe belirsizlik sürüyor.

Wall Street Journal’ın haberine göre mutabakat zaptında şu ifadeler yer alıyor: "İran İslam Cumhuriyeti, Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki yönetimi ve denizcilik hizmetlerinin belirlenmesi amacıyla Umman Sultanlığı ile diyalog yürütecek ve bu süreçte Basra Körfezi'ne kıyısı bulunan diğer devletlerle de istişarelerde bulunacaktır."

İsviçre görüşmeleri başlıyor

Lübnan'daki çatışmaların yeniden alevlenmesine rağmen ABD ile İran arasındaki diplomatik temaslar devam ediyor.

İran, cuma günü ertelenen görüşmelerin ardından heyetinin İsviçre'deki müzakerelere katılacağını açıkladı.

Pakistan Dışişleri Bakanlığı da ABD ve İran temsilcilerinin pazar günü İsviçre'de "teknik düzeyde görüşmeler" gerçekleştireceğini duyurdu. Bu görüşmelerde hem Hürmüz Boğazı'nın durumu hem de Lübnan'daki ateşkesin geleceğinin ele alınması bekleniyor.

İsrail geri adım atmıyor

İsrail hükümeti ise Lübnan politikasında geri adım sinyali vermiyor.

Başbakan Binyamin Netanyahu ve Savunma Bakanı Israel Katz, Hizbullah tamamen etkisiz hale getirilene kadar İsrail'in Güney Lübnan'daki askeri varlığını sürdüreceğini açıkladı.

Trump yönetiminden çelişkili mesajlar

Washington'un İsrail'e yönelik mesajları ise son günlerde dikkat çekici biçimde değişkenlik gösterdi.

Mutabakat zaptının açıklandığı basın toplantısında üst düzey bir ABD yetkilisi, Hizbullah'ın hamisi olarak gördükleri İran'a atıfta bulunarak, "Köpeklerine tasma takmaları gerekiyor" ifadesini kullanmış ve Hizbullah'ın saldırması halinde İsrail'in karşılık verme hakkını savunmuştu.

Buna karşılık Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance daha sonra İsrail'i aşırı güç kullanmakla eleştirmişti. Trump cuma günü yaptığı açıklamada ise tonunu yumuşatarak İsrail'e övgüler yöneltti.

“İsrail ile harika bir ilişkimiz vardı, çok güçlü bir duruş sergiliyorduk” dedi. “Ve Bibi Netanyahu savaşçı bir başbakandır; bu şekilde kabul edilmeli ve takdir edilmelidir.” diyen Trump, Washington'un İsrail'e yönelik yaklaşımındaki belirsizlik tartışmalarını daha da artırdı.

Kaynak: WSJ