Trump yönetimi, İran'la savaşı sona erdirmek için yaptığı anlaşmayı henüz yayınlamadı, ancak bu hafta ABD'li yetkililer Fransa'daki G7 toplantısında taslak metni muhataplarına dağıttı.  

Wall Street Journal gazetesi, aşağıda yer alan metinde de görülen taslağın bir kopyasını inceledi; belgeye aşina olan kişiler bunu doğruladı. Cuma günü imzalanacak olan nihai taslağın metninde bazı farklılıklar olması bekleniyor, ancak temel ilkeler ve odak noktası belirlenmiş durumda.

Aşağıdaki metin, yazım hataları da dahil olmak üzere, belgenin taslağıdır ve derginin analiziyle birlikte aynen yeniden üretilmiştir.

1. İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, mevcut savaşta müttefikleriyle birlikte, bu Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasıyla birlikte, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşa derhal ve kalıcı olarak son verdiklerini ilan eder ve bundan böyle birbirlerine karşı herhangi bir düşmanca eylem başlatmayacaklarını ve birbirlerine karşı güç tehdidinde bulunmaktan veya güç kullanmaktan kaçınacaklarını taahhüt ederler. Nihai anlaşma, bu Madde ve diğer Maddelerin hükümlerini teyit edecektir.

Analiz:
Lübnan'ın dahil edilmesi, İsrail'de son derece tartışmalı bir konu; zira İsrail orada Hizbullah ile savaş halinde.

2. İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve birbirlerinin iç işlerine müdahale etmekten kaçınmayı taahhüt ederler. 

Analiz:
ABD Başkanı Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, savaşa İranlıları rejimi devirmeye çağırarak başladılar; ancak Tahran hükümeti taviz vermeyince bu hedef Washington'da önemini yitirdi.

3. İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, karşılıklı mutabakatla uzatılabilecek en fazla 60 günlük bir süre içinde müzakere ederek nihai bir anlaşmaya varmayı taahhüt ederler.

Analiz:
İran'ın nükleer programı ve yeniden yapılanma fonlarıyla ilgili zorlu soruların ikinci aşamada ele alınması bekleniyor.

4. Bu Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasının hemen ardından, Amerika Birleşik Devletleri deniz ablukasını kaldıracak ve İran İslam Cumhuriyeti'ne karşı her türlü müdahale veya engellemeyi önleyecek ve en fazla 30 gün içinde gemi trafiğini tam kapasitesine geri getirecektir; gemi trafiği, İran İslam Cumhuriyeti'nin savaş öncesi trafik hacmiyle orantılı olacaktır. Amerika Birleşik Devletleri ayrıca, nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde kuvvetlerini çevre bölgelerden çekmeyi taahhüt eder.

Analiz:
Bu, ilk anlaşmanın özünü oluşturuyor: stratejik Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve savaşın sona erdirilmesi.

5. Bu Mutabakat Anlaşmasının imzalanmasının ardından İran İslam Cumhuriyeti, teknik engellerin kaldırılması ve İran tarafından mayınların etkisiz hale getirilmesi gerekliliğini dikkate alarak, Basra Körfezi'nden Umman Denizi'ne ve Umman Denizi'nden Basra Körfezi'ne ticari gemi seferlerinin savaş öncesi seviyesine 30 gün içinde yeniden başlamasını sağlamak için derhal adımlar atacaktır.

Analiz:
İran'ın anlaşma kapsamındaki temel yükümlülüğü, boğaz üzerindeki ablukasını kaldırmak.

6. Amerika Birleşik Devletleri, bölgesel ortaklarıyla birlikte, İran İslam Cumhuriyeti'nin rehabilitasyonu ve ekonomik kalkınması için her iki tarafın da üzerinde anlaştığı kapsamlı bir plan oluşturmayı ve en az 300 milyar dolarlık finansman sağlamayı taahhüt eder. Bu planın uygulama mekanizması, nihai anlaşmanın bir parçası olarak, 60 gün içinde formüle edilecektir.

Analiz:
İran'ın nükleer cephede ABD'nin taleplerini yerine getirmesi durumunda bekleyebileceği ekonomik faydalara yeni bir boyut eklendi. Trump, bu çaba için ABD'den hiçbir finansman sağlanmayacağını söylüyor.

7. Amerika Birleşik Devletleri, nihai anlaşmanın bir parçası olarak kararlaştırılacak bir takvim çerçevesinde, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Yönetim Kurulu kararları da dahil olmak üzere, İran İslam Cumhuriyeti'nin şu anda karşı karşıya olduğu her türlü yaptırımı ve hem birincil hem de ikincil tüm tek taraflı ABD yaptırımlarını sona erdirmeyi taahhüt eder.

Analiz:
En büyük teşvik, İran'ın Amerikan taleplerini karşılaması halinde ekonomiyi felç eden yaptırımların sona ermesi.

8. İran İslam Cumhuriyeti, nükleer silah üretmeyeceğini bir kez daha teyit eder. İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, zenginleştirilmiş malzemenin akıbeti ve İran'ın nükleer ihtiyaçları da dahil olmak üzere karşılıklı olarak üzerinde anlaşılan diğer tüm nükleer konuların akıbetinin nihai bir anlaşmada yeterince ele alınacağı konusunda mutabık kalmıştır; nihai anlaşma bu Maddenin hükümlerini teyit edecektir.

Analiz:
İran uzun süredir verdiği nükleer silah geliştirmeme sözünü tekrarlıyor ve nükleer stok meselesini, dolaylı olarak da nükleer zenginleştirme konusunu kabul ediyor. Nihai metnin, İran'ın asla nükleer silah edinmeyeceği veya geliştirmeyeceği taahhüdünü de içermesi bekleniyor.

9. İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, nihai bir anlaşmaya varılana kadar statükoyu koruma konusunda mutabıktır: İran nükleer programında statükoyu koruyacak ve Amerika Birleşik Devletleri İran'a yeni yaptırımlar uygulamayacak veya bölgedeki güçlerini artırmayacaktır.

Analiz:
Nükleer çıkmaz donduruluyor.

10. Amerika Birleşik Devletleri, bu Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasından hemen sonra ve yaptırımların kaldırılacağı tarihe kadar, Amerika Birleşik Devletleri Hazine Bakanlığı'nın İran ham petrolü, petrokimya ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık, sigorta, ulaşım ve benzeri tüm ilgili hizmetler için muafiyetler vereceğini taahhüt eder.

Analiz:
İran'ın petrolü istediği gibi satmasına ve mali faydalarından yararlanmasına olanak tanıyan, Amerika'nın önceden verdiği önemli bir taviz.

11. Amerika Birleşik Devletleri, nihai bir anlaşmaya yönelik müzakerelerin ilerlemesi ışığında, İran İslam Cumhuriyeti'nin dondurulmuş veya kısıtlanmış fonlarının ve varlıklarının serbest bırakılacağını ve tamamen kullanıma sunulacağını taahhüt eder. Bu fonlar, ister ana hesapta tutulsun ister transfer edilmiş olsun, İran İslam Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından belirlenen nihai alıcı ödemesi için kullanılacak ve tamamen kullanıma hazır olacaktır. Amerika Birleşik Devletleri, bu temelde gerekli tüm izinleri ve lisansları vermeyi taahhüt eder.

Analiz:
ABD, görüşmelerdeki ilerlemeye bağlı olarak İran'ın dondurulmuş yaklaşık 100 milyar dolarlık varlığının bir kısmına erişmesine izin verecek.

12. İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, Nihai Anlaşmanın başarılı bir şekilde uygulanmasını ve gelecekteki bağlılığını denetlemek üzere bir uygulama mekanizmasının kurulması konusunda mutabık kalmıştır.

13. Bu Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasının ardından ve bu Mutabakat Zaptı'nın 4, 5, 10 ve 11. maddelerinin uygulanmasına başlanması ve bu adımların devam ettirilmesi konusunda güvencelerin alınması üzerine, İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, yalnızca kalan maddelerle ilgili olarak Nihai Anlaşma için müzakerelere başlayacaktır.

Analiz:
İkinci aşamada tartışmanın kapsamını sınırlandırarak İran'ın balistik füze programını ve bölgesel milis ağını dışarıda bırakıyor.

14. Nihai anlaşma, BM Güvenlik Konseyi'nin bağlayıcı bir kararıyla onaylanacaktır.

Kaynak: WSJ