İnsan genomunu çözmek için büyük çaba sarf eden bilim insanı ve girişimci J. Craig Venter, çarşamba günü ABD’de San Diego'da hayatını kaybetti. 79 yaşındaydı.

Ölümü, Dr. Venter tarafından kurulan ve kâr amacı gütmeyen bir araştırma kuruluşu olan J. Craig Venter Enstitüsü tarafından duyuruldu. Enstitü yaptığı açıklamada, Dr. Venter'ın son zamanlarda kanser tedavisinin yan etkileri nedeniyle hastaneye kaldırıldığını belirtti.

Risk almaktan çekinmeyen ve son derece rekabetçi bir kişiliğe sahip olan Dr. Venter, insan genomunun çözümlenmesi için yürütülen 3 milyar dolarlık Amerikan hükümeti programı, İnsan Genom Projesi'nin yavaş ilerlediğini düşünerek 1990'larda cesur bir adım attı ve yarışa geç katılarak çok daha hızlı bir yöntemle projeyi geride bırakmayı hedefledi.

İlk insan genomlarını tamamladıklarını duyurdu

Riskli hamlesi karşılığını verdi. 2000 yılında, şirketi Celera, rakip bir grupla ortak bir açıklama yaparak ilk insan genomlarını bir araya getirdiklerini duyurdu; duyuru, insan hastalıklarının ve kökenlerinin genetik temelini ortaya çıkarmaya yönelik dönüm noktası niteliğinde bir adımdı.

Anonim bir bağışçıdan alındığı sanılan genomun aslında Dr. Venter’a ait olduğu ortaya çıktı

New York Times’ın yorumuna göre Dr. Venter’ın güçlü bir egosu vardı. Şirketinin dizilediği genomun sahibi olan anonim bağışçının aslında kendisi olduğunu ağzından kaçırdığında bu açıkça anlaşılmıştı.

Ancak azmi ve yönetim becerileri, Nobel ödüllü mikrobiyolog Hamilton O. Smith de dahil olmak üzere olağanüstü bilim insanlarından oluşan ekipler kurmasına yardımcı oldu. Birlikte, genomik alanının henüz yeni gelişmekte olan dalında birbiri ardına önemli başarılara imza attılar.

1995’te, ilk kez bir bakterinin genom dizilimini yayımladı

1995 yılında Dr. Venter, Haemophilus influenzae bakterisindeki DNA harflerinin dizilimini yayınlayarak mikrobiyolojide devrim yarattı. Bu, çözümlenen ilk bakteri genomuydu ve organizmanın tüm genlerinin açıklamalarını da içeriyordu.

Bu an, bilimi adeta elektrikledi. Araştırmacılar ilk kez serbest yaşayan bir organizmanın tüm genetik bileşenlerini görebildiler ve bu da mikrobiyologlara bakterinin genetik araç setine dair bir kılavuz sağladı. Ayrıca, bilinen patojenlerin genomlarını dizileme yarışını başlattı; amaç, genetik cephaneliklerini belirlemek ve karşı önlemler geliştirmekti.

Ekibi daha sonra, tüm genomu kapsayan rastgele dizileme olarak bilinen yaklaşımlarının en büyük hedefi olan insan genomunda işe yarayıp yaramayacağını test etmek için meyve sineği genomuna yöneldi. Meyve sineği genomu 2000 yılında başarıyla çözümlendi ve bu da bilim insanlarının hem sinek hem de insan genomlarını incelemelerine yardımcı olacak zengin bir bilgi kaynağı sağladı.

Dr. Venter'ın bir sonraki büyük meydan okuması olan insan genomunun çözümlenmesi, Celera'daki ekibi ile Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere liderliğindeki akademik rakiplerden oluşan bir konsorsiyum arasında bir rekabetin odağı haline geldi. Bu çabanın önemli bir destekçisi olan Ulusal Sağlık Enstitüleri, Dr. Venter ile iş birliği yapmayı reddetti ve bunun yerine Dr. Venter, Celera Şirketi'nden özel fon sağladı.

Tüm genomu kapsayan tarama yöntemi ödül getirdi

Dr. Venter’ın tüm genomu kapsayan tarama yöntemi, rakiplerinin elde ettiği başlangıç avantajını ortadan kaldırmasını sağladı. Yeterli zaman ve kaynakla, ABD'deki en büyük bilimsel ödülü tek başına kazanabilirdi. Ancak bunun yerine, isteksizce de olsa, ABD eski Başkanı Bill Clinton zamanında Beyaz Saray’da düzenlenen bir tören eşliğinde sonuçların beraber ilan edilmesini öngören konsorsiyum teklifini kabul etti.

Kurucusu olduğu J. Craig Venter Enstitüsü aracılığıyla insan genomunun dizilenmesi, okyanus bilimi ve sentetik biyolojiye yaptığı katkılar nedeniyle Dr. Venter, 2007 yılında Scripps Oşinografi Enstitüsü tarafından verilen Nierenberg Bilimde Kamu Yararı Ödülü’nü aldı. 2009 yılında ise ABD eski Başkanı Barack Obama tarafından Ulusal Bilim Madalyası ile onurlandırıldı.

Kaynak: New York Times