Petrol fiyatlarının düşmesi, Lübnan’daki çatışmaların hafiflemesi ve İranlıların binlerce insanın ölümüne yol açan savaşın yakında sona erebileceği yönünde temkinli bir rahatlama dile getirmesiyle birlikte, Amerika Birleşik Devletleri ve İran barış için bir çerçeve anlaşmasına vardı.

Anlaşmanın tam metni henüz iki tarafça da kamuoyuna açıklanmadı. 28 Şubat’ta başlayan savaş, ABD Başkanı Donald Trump’ın vadettiği sonuçları vermedi: İran’ın askeri yeteneklerinin yok edilmesi, nükleer emellerinin ortadan kaldırılması, teokratik liderliğin devrilmesi ya da İran halkının özgürleştirilmesi hedeflerine ulaşılamadı.

Trump: Hürmüz Boğazı’nda güvenli geçiş yeniden başlayacak

Trump, anlaşmanın dünyanın enerji arzı için hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndan petrol tankerlerinin güvenli geçişini yeniden başlatacağını söyledi. Savaş öncesi dönemde olduğu gibi boğazın gemi trafiğine açık hale gelmesi, ABD’de yükselen benzin fiyatları üzerindeki baskıyı azaltabilir. Ancak uzmanlar petrol piyasasının normale dönmesinin aylar sürebileceğini belirtiyor.

İran ekonomisi için de benzer şekilde uzun bir toparlanma sürecinin başlaması bekleniyor.

Trump daha önce anlaşmanın Hürmüz Boğazı’nda “kalıcı serbest geçiş” anlamına geldiğini söylemişti. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bağhay, pazartesi günü yaptığı açıklamada İran’ın boğazdan geçen gemilerden “sağlanan hizmetler karşılığında” ücret alabileceğini ifade etti.

Cenevre’de sembolik imza töreni yapılacak

Washington ile Tahran arasındaki görüşmelere arabuluculuk yapan Pakistan, anlaşmanın cuma günü Cenevre’de sembolik olarak yüz yüze imzalanacağını açıkladı. İmza töreninin ardından daha kapsamlı bir barış anlaşmasına ulaşılması için 60 günlük müzakere süreci başlayacak.

ABD’li yetkililere göre, Cenevre’de yapılacak resmi imza töreninde Amerikan heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance, Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner başkanlık edecek.
Bir ABD’li yetkili, Vance’in İran ile yürütülecek müzakerelerin bir sonraki aşamasında da Amerikan heyetine liderlik etmeye devam edeceğini belirtti. 

Üst düzey bir ABD yetkilisine göre ise Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance, çerçeve anlaşmasını İran’ın baş müzakerecisi Mohammad Bagher Ghalibaf ile elektronik ortamda imzaladı.

Nükleer program ve yaptırımlar masada

Anlaşmanın hâlâ bozulabileceği ve görüşmelerin karmaşık geçeceği belirtiliyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, pazartesi günü yaptığı açıklamada müzakerelerin iki temel başlıkta yoğunlaşacağını söyledi: İran’a uygulanan Amerikan ekonomik yaptırımlarının hafifletilmesi ve Tahran’ın nükleer programının sınırlandırılması.

Arakçi, bu görüşmelerin “verilen sözlerin tutulmaması geçmişi” nedeniyle daha da zorlaşacağını belirtti.

CNBC’ye konuşan ABD Başkan Yardımcısı JD Vance da Trump yönetiminin müzakerelerin bir sonraki aşamasında hâlâ çözmesi gereken çok önemli ayrıntılar bulunduğunu kabul etti. Vance, bu başlıklardan birinin İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun nasıl elden çıkarılacağı olduğunu söyledi.

Lübnan cephesinde belirsizlik sürüyor

Anlaşmanın, İsrail ordusunun İran destekli Hizbullah’a saldırılar düzenlediği Lübnan için ne anlama geleceği ise belirsizliğini koruyor.

İran ve müzakerelerde arabulucu rolü üstlenen Pakistan, anlaşmanın Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal durdurulmasını öngördüğünü açıkladı.

İsrail ve Hizbullah’ın pazartesi günü Güney Lübnan’daki çatışmaları azalttığı görüldü. Hizbullah, yaptığı açıklamada “Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde kapsamlı bir ateşkes” sağlanmasını “büyük bir başarı” olarak nitelendirerek İran’ı tebrik etti.

İsrail çekilmeye karşı

Ancak İsrail’den farklı bir mesaj geldi. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, kendisinin ve Başbakan Binyamin Netanyahu’nun İsrail birliklerinin Lübnan’dan çekilmesine karşı olduklarını açıkladı.

İsrail’in ABD-İran görüşmelerine doğrudan dahil olmadığı belirtiliyor. Bu nedenle çerçeve anlaşmasının bölgedeki tüm cephelerde kalıcı bir ateşkese dönüşüp dönüşmeyeceği, Cenevre’de başlayacak yeni diplomatik sürecin seyrine bağlı olacak.

Kaynak: New York Times